13 Sukcesja jeziorno-torfowiskowa na stanowisku interglacjału mazowieckiego (Holsteinian) ... Studia Limnologica et Telmatologica (STUD LIM TEL) 5 1 13-22 2011 Sukcesja jeziorno-torfowiskowa na stanowisku interglacjału mazo- wieckiego (Holsteinian) w Nowinach Żukowskich (SE Polska) jako tło dla ustalania warunków referencyjnych współczesnych jezior The attempt to deine reference conditions for Mazovian/Holsteinian Interglacial lacustrine-peat bog sediments from Nowiny Żukowskie (SE Poland) Anna Hrynowiecka, Andrzej Obidowicz W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Science, Department of Palaeoboatny, ul. Lubicz 46, 31-512 Kraków, Poland; e-mail: a.hrynowiecka@botany.pl, a.obidowicz@botany.pl Abstrakt: Doskonale zachowany i bogaty materiał z Nowin Żukowskich pozwolił na przeprowadzenie licznych analiz paleobotanicznych, których wyniki umożliwiły podjęcie próby określenia warunków referencyjnych tego zbiornika. Wykonana wcześniej analiza pyłkowa w połączeniu z wynikami analizy makroskopowych fosyliów roślinnych dają szczegółowy obraz naturalnych przemian paleośrodowiska tego terenu wywołanych wyłącznie zmianami klimatycznymi zachodzącymi w interglac- jale mazowieckim. Jest to więc doskonały przykład na zmienność warunków referencyjnych bez wpływu człowieka. Początkowo wody zbiornika były siedliskiem głównie roślin wskazujących na niską troię. Licznie reprezentowane rośliny szuwarowe wskazują na zmianę warunków hydrologicznych odpowiadające intra- interglacjalnej oscylacji klimatycznej. W dalszej części optimum nastąpiła ekspansja szuwarów z Aracites interglacialis i Dulichium arundinaceum. Rozwijało się tu także torfowisko porośnięte m.in. Sphagnum sp., Eriophorum vaginatum, Andromeda polifolia. Ro- zwój roślinności szuwarowej i torfowiskowej spowodował prawie całkowity zanik roślinności wodnej, poza typowymi dla optimum klimatycznego interglacjału mazowieckiego Brasenia borysthenica i Aldrovanda dokturovskyi. U schyłku interglacjału nastąpił silny rozwój zbiorowisk szuwarowych z Carex rostrata, Menyanthes tri- foliata i A. interglacialis oraz innych zbiorowisk torfotwórczych. W jeziorze ważną rolę odgrywał Myriophyllum spinulosum. Inten- sywny wzrost A. interglacialis w czasie tzw. „oscylacji brzozowej” potwierdza tezę o znacznej zmianie warunków hydrologicznych w tym czasie. Koniec tego okresu cechuje pogorszenie warunków klimatycznych – wzrost wartości Betula humilis, B. nana, Juniperus communis. Slowa kluczowe: interglaciał mazowiecki, analiza pyłkowa, makroszczątki roślin, tkanki torfotwórcze, paleośrodowisko, SE Polska Abstract: he perfectly preserved and abundant material from Nowiny Żukowskie in SE Poland was subjected to numerous pa- laeobotanical analyses, which results made possible undertaking the attempt of qualiication of reference conditions of this lake. he results of the performed analysis provided a detailed view of changes in the palaeoenvironment of this area called out with strictly by climatical changes during the Mazovian/Holsteinian interglacial. his is the perfect example on changeability of refer- ence conditions without the human impact. Originally, the wa- ter basin was mostly the habitat of plants indicating low trophy. Frequently found swamp plants evidence a change in hydrologi- cal and climatically conditions conformable with the intra-in- terglacial climatic oscillation. In the subsequent part of the op- timum, an expansion of swamps with Aracites interglacialis and Dulichium arundinaceum was recorded. Development of a peat bog overgrown by i.a. Sphagnum sp., Eriophorum vaginatum, and Andromeda polifolia was observed as well. he growth of swamp and peat vegetation resulted in the nearly complete disappearance of aquatic vegetation, apart from species typical of the climatic optimum of the Mazovian/Holsteinian interglacial: Brasenia bo- rysthenica and Aldrovanda dokturovskyi. he close of the intergla- cial was marked by an intensive development of a peat bog and swamp communities with Carex rostrata, Menyanthes trifoliata, and A. interglacialis. he intensive increase in the number of A. interglacialis during the period described as the „birch oscillation” supports the hypothesis of readable changes in hydrological con- ditions at that time. he end of the described period is typiied by a deterioration of climatic conditions, indicated by the increase in values for Betula humilis, B. nana, and Juniperus communis. Key words: Mazovian Interglacial, pollen analysis, plant macroremains, tissue of peat-plants, paleoenvironment, SE Poland