1 Eiríkur Rögnvaldsson "Er ekki kominn tími til að tengja?" Í formála hinnar ágætu bókar Mergur málsins segir Jón G. Friðjónsson (1993:v): Sameiginlegt einkenni orðatiltækja er í fyrsta lagi að búningur þeirra er fastmótaður og þau eru notuð sem ein heild í málinu. Í öðru lagi svipar þeim að því leyti til einstakra orða að þau geta ekki staðið ein sér heldur krefjast þau samhengis. Það fyrirbæri sem nefnt hefur verið fleiryrtar samtengingar virðist geta fallið undir þessa afmörkun, þótt það falli líklega ekki að neinum þeirra flokka orðatiltækja sem Jón gerir grein fyrir (1993:v-vii). Enda er það auðvitað útúrsnúningur að tengja samtengingar orðatiltækjum. Eigi að síður er fróðlegt að skoða þessi fyrirbæri frá ýmsum sjónarhornum. Í málfræði Björns Guðfinnssonar (1958:88-89) eru "helztu samtengingar" málsins taldar upp. Er sú romsa æði löng; 84 tengingar alls, þar af 11 aðaltengingar og 73 aukatengingar, 56 þeirra fleiryrtar (sbr. Halldór Ármann Sigurðsson 1981:60). Sjálfsagt kannast ýmsir við að hafa þurft að læra þessa romsu utan að, ásamt reglum um hvernig þekkja megi sundur samhljóða tengingar af mismunandi flokkum ("Sem og og eru samanburðartengingar, ef setja má eins og í þeirra stað. En er samanburðartenging, ef setja má heldur en í þess stað.") - o.s.frv. Upptalningar svipaðar þeirri sem Björn Guðfinnsson er með er að finna víða í málfræðibókum, þótt nokkur tilbrigði megi finna. Halldór Ármann Sigurðsson (1981) hefur bent á að það virðist næsta tilviljanakennt hvaða sambönd eru talin til tenginga, og eftir að hafa tínt til ýmis dæmi um sambönd sem Björn Guðfinnsson tekur ekki með, en virðast hliðstæð ýmsum tengingum hans, segir Halldór (1981:63): Ofangreind dæmi ættu að nægja til að sýna að hefðbundin greining á "fleiryrtum aukatengingum" í íslensku er svo handahófskennd og ósamkvæm sjálfri sér að furðu hlýtur að sæta. [...] Þessi greining sýnist því ekki hafandi. Í framhaldi af þessu leiðir Halldór að því rök að "fleiryrtar aukatengingar" séu ekki til, heldur beri að greina slík sambönd sem atvikslið + tengingu (Halldór Ármann Sigurðsson 1981:60). Sama afstaða er tekin í Íslenskri orðtíðnibók (1991), sbr. Friðrik Magnússon (1988:17): [...] samtengingar eru hér alltaf aðeins eitt orð. Svokallaðar fleiryrtar samtengingar (til þess að, vegna þess að, svo að o.fl.) voru bútaðar niður í einstök lesmálsorð og þau greind hvert út af fyrir sig (sem atviksorð, forsetningar, fornöfn, samtengingar o.s.frv.). Hér er ekki ætlunin að taka afstöðu til þess máls hvernig greina beri sambönd af þessu tagi; ég læt nægja að taka fram að ég tel rök Halldórs sannfærandi að mörgu leyti, en hallast þó