Piotr Jaworski Figurae absurdae et inelegantes? Ikonografia medalionów all’antica w drugim wydaniu Kroniki wszytkiego świata Marcina Bielskiego (1554) Przedstawienia władców i innych znaczących postaci historycznych, czerpiące wzory wprost z antycznych przedstawień monetarnych, lub w różnym stopniu do nich nawiązujące w formie i treści, stały się w pierwszej połowie XVI w. niezwykle popularnymi ilustracjami kronik oraz zbiorów żywotów. Początek tego gatunku grafiki książkowej wyznacza ukazanie się w 1517 r. w Rzymie Illustrium imagines Andrei Fulvia 1 (ok. 1470-1527). Dzieło, które wkrótce doczekało się licznych – bardziej lub mniej udanych – naśladownictw, ozdobiły wydobyte z czarnego tła profilowe popiersia cesarzy i członków ich rodzin, które na wzór monet wkom- ponowane zostały w medaliony opatrzone legendami otokowymi. Zaledwie dla części ilustracji tam zawartych wskazać można rzeczywiste wzory monetarne – ten- dencja do tworzenia fikcyjnych wizerunków lub zapożyczania podobizn jednych postaci dla zilustrowania żywotów innych, długo jeszcze utrzymywać się będzie w ilustracji książkowej 2 . Z pewnością jednak wydawnictwa tego rodzaju, nasta- wione na szybki zysk, mogły zaspokoić gust także mniej wyrobionych odbiorców, stając się choćby atrakcyjną pomocą w nauczaniu szkolnym 3 . Drzeworyty wzorowane na antycznej ikonografii monetarnej stosunkowo szybko zaczęły oddziaływać także na krakowskie środowisko intelektualne, którego niektórzy reprezentanci posiadali w swych zbiorach starożytne numizmaty 4 , a nade wszystko – niepozbawione nowości wydawniczych księgozbiory. Znakomitym przy- kładem recepcji zachodnioeuropejskiej grafiki książkowej w Krakowie jest powstały 1 A. Fulvio, Illustrium imagines, Romae: apud Iacobum Mazochium, 1517 (Dekesel, F 15). Zob. F. Ascarelli, Annali tipografici di Giacomo Mazzocchi [Biblioteca Bibliografica Italica], Firenze 1961, s. 114-116. 2 W przedmowie do wydanej w Lejdzie w 1599 r. pośmiertnej edycji Imagines et vitae imperatorum Romanorum H. Goltziusa (Dekesel, G 60), drukarz Christopher Raphelengius wyjaśniał czytelnikowi, że – w odróżnieniu od licznych poprzedników, zdecydował się na użycie pustych medalionów w przypadku postaci, których portrety nie zostały uwiecznione na monetach: J. Cunnally, Images of the Illustrious. The Numismatic Presence in the Renais- sance, Princeton 1999, s. 103. 3 Por. J. Cunnally, op. cit., s. 102. 4 Na ten temat zainteresowań numizmatycznych w środowisku krakowskim: P. Jawor- ski, D. S. Crişan, A zowie je prosty lud świętego Jana pieniądze... Wybór źródeł do dziejów za- interesowańmonetą antyczną w szesnastowiecznym Krakowie, „Biuletyn Numizmateczny”, 2012, nr 4 (368), w druku (tu także literatura tematu).