History Studies Ortadoğu Özel Sayısı / Middle East Special Issue 2010 İngiliz İstihbaratına Göre Birinci Dünya Harbi Başlarında Ortadoğu’daki Osmanlı Ajanları The Ottoman Agents in the Middle East at the Beginning of the first World War, According to the British Intelligence Ü.Gülsüm POLAT * Özet Birinci Dünya Harbi arifesinde geniş bir coğrafyanın kontrolünü elinde tutan İngiltere için savaşta Osmanlı Devleti’nin takınacağı tutum hayati bir önem taşıyordu. Avrupa’da savaş başladığı günlerde tarafsızlığını koruyan Osmanlı Devleti başta Mısır ve Hindistan olmak üzere Arap Yarımadası, İran coğrafyası ve Afrika kıtasının kuzeyine yönelik bazı gizli girişimlerde bulunmuştur. Bu bağlamda Osmanlı ajanları ilan edilen cihadı yaymak ve bölgedeki yerel aşiret liderlerini ikna etmek için tarafsızlığın devam ettiği günlerde faaliyetlerine başlamışlardı. Osmanlı Devleti’nin resmen harbe girmesinden sonra bu “Osmanlı” ajanlarının faaliyetleri artmış ancak İngiliz istihbaratının karşı çalışmaları da aynı nispette artmıştı. Ortadoğu ve İslam nüfusunun yoğunlukta yaşadığı coğrafyada faaliyet gösteren ajanların çalışma yöntemleri zaman zaman sadece propaganda yapmak şeklinde izlenmişken bazen bir Osmanlı subayının kılık değiştirmiş vaziyette Mısır ordusu karargâhına kadar girdiği de olmuştu. Çalışmanın ana malzemesini İngiliz a rşivlerine ait belgeler oluşturmaktadır. Diğer taraftan Türkçe arşiv kayıtları ve tetkik eserlerden de faydalanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ortadoğu – Propaganda - Osmanlı İmparatorluğu – İngiltere - istihbarat. Abstract The attitute that the Ottoman State would assume in the World War I was of vital importance to Britain, which held control of a vast territory on the eve of the World War I. The Ottoman state remained neutral when the war broke out in Europe and tried to attract Egypt, India, The Arabian peninsula, Iran and the north of Africa to its side against Britain and France. In this context the presence of Ottoman agents, who took action to expand the Jihad movement and to attract the local leaders in the region to the Ottoman side, had drawn attention since the days of neutrality. The activities of these “Ottoman” agents increased after the Ottomans officially joined the war, * Arş. Görv., Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü - Ankara