OAKA Cilt:1, Sayı: 2, ss. 38-55, 2006© 38 11 EYLÜL SONRASI DEĞİğEN AVRASYA DENGELERİ VE 11 EYLÜL SONRASI DEĞİğEN AVRASYA DENGELERİ VE 11 EYLÜL SONRASI DEĞİğEN AVRASYA DENGELERİ VE 11 EYLÜL SONRASI DEĞİğEN AVRASYA DENGELERİ VE ÇİN ÇİN ÇİN ÇİN – ORTA ASYA İLİğKİLERİ ORTA ASYA İLİğKİLERİ ORTA ASYA İLİğKİLERİ ORTA ASYA İLİğKİLERİ Selçuk ÇOLAKOĞLU * ÖZET ÖZET ÖZET ÖZET Orta Asya çeĠitli nedenlerden “türü Çin açısından hayati “neme sahip bir b“lge konumundadır. İlk olarak, Çinin Sincan b“lgesinin güvenliği ve b“lge istikrarı açısından Pekin, Orta Asya ülkeleriyle ortak güvenlik politikası geliĠtirme ihtiyacı hissetmektedir. Yine enerji kaynaklarının temini ve ekonomik iĠbirliği açısından Orta Asya Çine büyük fırsatlar sunmaktadır. Çinin Orta Asya ve diğer bir Avrasya gücü olan Rusyaya d“nük politikası ğanghay İĠbirliği Örgütü (ğİÖ)nün oluĠumunda büyük bir rol oynamıĠtır. Çin, ğİÖ sayesinde hem Orta Asya ülkeleriyle hem de Rusya ile ortak bir Avrasya politikası geliĠtirebilmektedir. 11 Eylül sonrası ABDnin Orta Asyaya yerleĠmesi b“lge dengelerini k“künden değiĠtirmiĠ olsa da, Pekin ğİÖ merkezli Avrasya politikasını istikrarlı bir Ġekilde uygulamaya devam etmektedir. Bu durum Çinin Orta Asyadaki yükseliĠinin devam edeceğini g“stermektedir. Anahtar Kelimeler: Anahtar Kelimeler: Anahtar Kelimeler: Anahtar Kelimeler: Çin, Orta Asya, Doğu Türkistan, ğİÖ, Güvenlik, Enerji, DıĠ Ticaret GİRİğ GİRİğ GİRİğ GİRİğ Merkezi Avrasya, uluslararası dengeler açısından Soğuk SavaĠın bitmesinden itibaren iki büyük değiĠime sahne olmuĠtur. İlk olarak, 1991 yılında Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla birlikte Orta Asyada beĠ bağımsız devlet ortaya çıkmıĠtır. Bununla birlikte bu yeni devletler yeterince güçlü olamadıklarından dolayı, 19. yüzyıldan beri devam eden Rusya veya Çine dayanma geleneğini sürdürmek zorunda kalmıĠlardır. Sovyet d“neminden kalma siyasi, ekonomik ve sosyal yapıları bu devletleri Rusya ile iyi geçinmeye sevk etmiĠtir. Diğer taraftan, b“lgenin diğer bir büyük gücü Çinle iliĠkilerini de hızla geliĠtirmeye baĠlamıĠlardır. Bu d“nemde de Soğuk SavaĠ d“neminde olduğu gibi Orta Asyada Moskova ve Pekin iki “nemli merkez olmaya devam etmiĠtir. İki d“nem arasındaki en büyük fark Soğuk SavaĠ d“neminde Moskova daha güçlü iken, Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Pekin “n plana çıkmıĠ ve nüfuzunu hızla artırmaya baĠlamıĠtır. 1 * Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversitesi, Nazilli İİBF, Uluslararası İliĠkiler B“lümü Öğretim Üyesi. 1 Soğuk SavaĠ d“neminde Sovyetler Birliği ve Çinin Orta Asya stratejileri için, bkz. Selçuk Çolakoğlu, Çin-Sovyet İliĠkilerinde Orta Asya Boyutunun Önemi: Soğuk SavaĠ D“nemi (1950- 1982), YayımlanmamıĠ Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 1997.