26 RODZINA WOBEC WYKLUCZENIA SPOŁECZNEGO – ANALIZA „PAMIĘTNIKÓW BEZROBOTNYCH” Paweł Kubicki Ewa Cichowicz Szkoła Główna Handlowa WSTĘP Długotrwałe pozostawanie bez pracy jest bez wąt- pienia jednym z najprostszych i najbardziej oczywi- stych wskaźników wykluczenia społecznego. Zazwy- czaj związane jest ono z ubóstwem i wykluczeniem ekonomicznym. Dochodzi do tego również bardzo często izolacja społeczna oraz samowykluczanie spowodowane nie tylko brakiem pieniędzy, ale także systematycznym pogarszaniem się kondycji psy- chicznej. Cytując jednego z bezrobotnych, można powiedzieć, że może komuś wydać się to dziwne, ale bycie bezrobotnym jest stanem o wiele bardziej uciążliwym psychicznie i fizycznie niż najgorsza praca (Budzyński 2003, s. 276). Uważamy, że rodziny bezrobotnych są zarówno pierwszą linią wsparcia, jak i pierwszymi ofiarami utra- ty pracy jednego z jej członków. Dlatego walka rodzi- ny ze zjawiskiem wykluczenia społecznego jest tema- tem naszych badań. Zgodnie z postulatem znanym przede wszystkim z antropologii i socjologii, aby być jak najbliżej przedmiotu badania, a jeszcze lepiej, aby analizowany obiekt był jednocześnie w jakiejś części podmiotem analizy, w pracy tej korzystamy z metody biograficznej. Tym samym do wyjaśnienia postawio- nego zagadnienia wykorzystujemy tylko materiały zawierające relacje ludzi o ich uczestnictwie w zda- rzeniach i procesach stanowiących przedmiot badań (Szczepański 1973, s. 619–620). Jest to jednocześnie hołd złożony Ludwikowi Krzywickiemu (Pamiętniki 1933) oraz uczczenie 85-letniej tradycji badawczej Instytutu Gospodarstwa Społecznego. Materiały źródłowe stanowią trzy tomy Pamiętni- ków bezrobotnych, wydanych w ramach konkursu organizowanego przez Instytut Gospodarstwa Spo- łecznego SGH. Ponieważ naszym celem było zbada- nie postawy rodzin wobec wykluczenia społecznego, do dalszego procesu analizy zakwalifikowaliśmy tylko te pamiętniki, które zostały napisane przez bez- robotnych rodziców. Prac takich znaleźliśmy 31. Bo- Miesięcznik „Polityka Społeczna” 4/2005. Powielanie, przedrukowywanie oraz rozpowszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji PS zabronione.