Tr. J. of Engineering and Environmental Science 22 (1998) , 503 – 514. c  T ¨ UB ˙ ITAK Susurluk Havzası Nehirlerinde Su Kalitesi Trendlerinin Belirlenmesi Serdar KALAYCI, Ercan KAHYA Sel¸ cuk ¨ Universitesi, M¨ uhendislik Mimarlık Fak¨ ultesi, ˙ In¸ saat M¨ uhendisli˘ giB¨ol¨ um¨ u, Kamp¨ us, Konya-T ¨ URK ˙ IYE Geli¸ s Tarihi 02.04.1998 ¨ Ozet Son yıllarda y¨ uzey suyu kalitesinin trendlerini tespit etmek i¸cin bazı parametrik olmayan testler tasar- lanmı¸ stır. Klasik parametrik testlerdeki normalite, lineerlik ve ba˘gımsızlık gibi temel varsayımlar genellikle tipik y¨ uzey suyu kalitesi verilerinde sa˘glanmamaktadır. Aynı zamanda su kalitesi trend analizinde istatis- tiksel testlerin uygulanması, eldeki zaman serisinin ¸co˘gunlukla eksik de˘gerli ve kısıtlı verilerden olu¸ sması yanı sıra kalite parametresinin akım debisi ile ili¸ skisi ve mevsimsellik gibi bazı problemlerden dolayı daha da karma¸ sık hale gelmektedir. Bu sebeplerden dolayı Sen’in T, Spearman’ın Rho, Mann-Kendall, Mevsimsel Kendall, Mann-Whitney ve Kruskall-Wallis’H gibi bazı parametrik olmayan testlerin kullanımları parametrik testlere g¨ ore daha uygundur. Bu ¸ calı¸ smada, Susurluk Havzası nehirlerinin y¨ uzey suyu kalite verilerinde lineer trend tespit etmek i¸cin yukarıda verilen testlerden yaygın olan d¨ort tanesi ele alınmı¸ stır. Bunlar Spearman’ın Rho, Sen’in T, Mann- Kendall ve Mevsimsel Kendall testleridir. Ayrıca trendlerin lineer e˘gimleri (birim zamandaki de˘gi¸ sim)i¸cin parametrik olmayan bir metodla birlikte Van Belle ve Hughes (1984) tarafından geli¸ stirilen homojenlik testi de analize dahil edilmi¸ stir. Parametrik olmayan testlere g¨oredebi ve sediment konsantrasyonunda azalan; su sıcaklı˘gı, elektriksel iletkenlik, sodyum, potasyum, kalsiyum+magnezyum, bikarbonat ve klorid konsantras- yonlarında ise artan bir trend bulunmu¸ stur. Karbonat, pH, s¨ ulfat, organik madde ve bor konsantras- yonlarında herhangi bir trend bulunamamı¸ stır. AnahtarS¨ozc¨ ukler: Homojenlik testi, Mann-Kendall testi, Mevsimsel Kendall testi, Sen’in T testi, Susurluk Havzası, su kalitesi, trend. Detection of Water Quality Trends in The Rivers of the Susurluk Basin Abstract In recent years, some non-parametric tests to determine trends of surface water quality have been pro- posed due to the fact that assumptions in the classical parametric tests (i.e., normality, linearity, inde- pendence) are usually not met by a typical surface water quality data. At the same time, statistical tests for trends of water quality are commonly confounded by several of the following problems: missing values, censored data (i.e., values reported as less than a speciﬁed quantity), ﬂow relatedness and seasonality. For these reasons, several non-parametric tests (Sen’s T, Spearman’s Rho, Mann-Kendall, Seasonal Kendall, Mann-Whitney and Kruskall-Wallis’H Tests) have been used or developed in the last two decades. In this study, the surface water quality data of rivers in the Susurluk Basin were used. Four diﬀerent non-parametric trend tests were selected to detect linear trends of surface water quality. These tests are the Sen’s T test, the Spearman’s Rho test, the Mann-Kendall test and the Seasonal Kendall test. The linear slopes (change per unit time) of trends are calculated by using a non-parametric estimator. In addition, the homogeneity in monthly trends are tested by using a method developed by Van Belle and Hughes. The results of non-parametric tests indicate that discharge and concentration of sediment have downward trends while temperature and concentrations of speciﬁc conductance, sodium, potassium, calcium+magnesium, 503