[“Osmanlı Müellifleri’nde air ve iir Değerlendirmeleri”, Đlmi Aratırmalar Dil ve Edebiyat Đncelemeleri, 25 (Bahar 2008), s. 69–83.] “Her vadide inâdı i‘re muktedîr idi” Osmanlı Müellifleri’nde air ve iir Değerlendirmeleri Đsmail GÜLEÇ ∗ Özet Bursalı Mehmet Tahir’in Osmanlı Müellifleri isimli eseri aratırmacılar için mutlaka görülmesi gereken kaynak lardandır. Bu biyografik eserinde Bursalı, müellifleri Osmanlı Devleti'nde her hangi bir konuda eser vermi yazarları mesleklerine göre tasnif ederek yazarı ve eserleri hakkında bilgi vermektedir. Üç ciltlik eserin ikinci cildinde Osmanlı airlerinden bahsettiği bölümde airlerin hayatı hakkında bilgi vermenin yanı sıra airlikleri ve iirleri hakkında da değerlendirmelerde bulunmaktadır. Bu yazıda Bursalı Mehmet Tahir’in bu değerlendirmelerinin nesnel/eletirel olup olmadığı tartıılmı ve Bursalı’nın air ve iir anlayıının ortaya konulmasına çalıılmıtır. Anahtar Kelimeler: Eletiri, airlik, Bursalı Mehmet Tahir, Klasik Türk Edebiyatı, Osmanlı Müellifleri “He can recite a poem every form” The Evaluation of Poet and Poem in Osmanli Muellifleri Abstract The work Osmanlı Müellifleri written by Bursalı Mehmet Tahir is significant for all researchers. Bursalı’s biographical work categorises all authors who wrote about any subject within the Ottoman State according to their profession and provides information regarding their works. The second volume of the 3volume output not only gives information regarding the authors’ lives but also mentions their poetic qualities and the poems they wrote. The study discusses if Bursalı Mehmet Tahir’s examinations are of an objective/critical nature and attempts to reveal Bursalı’s understanding of poets and poetry. Keywords: Criticism, being a poet, Bursalı Mehmet Tahir, Classic Turkish Literature, Osmanlı Müellifleri (The Writers of Ottoman, by Bursalı Mehmet Tahir) Bursalı Mehmet Tahir’i (ö. 1925) 1 ve onun Osmanlı Müellifleri isimli hacimli eserini bilme yen aratırmacı yok gibidir. Yirmi be yıl boyunca sürdürülen bir çalımanın neticesinde meydana gelen bu eser; Osmanlı Devleti’nin doğuundan XX. yüzyılın ilk çeyreği sonuna kadar, meslek guruplarına göre tasnif edilmi, 288 mutasavvıf, 465 alim, 510 air ve edip, 237 tarihçi, 84 tıp, 107 riyazî ilimler olmak üzere 1691 kii hakkında bilgi veren biobibliyografik bir eserdir. Bunların dıında aynı aileden veya aynı ehir ve memlekette yetimi olmak gibi münasebetlerle bu madde lere 480’i akın müellif hakkında da madde baı yapılmadan bilgi verilmitir. Đsimleri kaydedilen eserlerin sayısı ise 9000’i amaktadır. Bu eser eski tezkireciliğin devamı gibi görülmü ve değerlendirilmitir. uara tezkirelerinde eserler hakkındaki değerlendirmeler ise o eserin devri ve anlayıına göre teekkül eden normlardan hareket eder. 2 Bu anlayı çerçevesinde özellikle Harun Tolasa’nın (ö. 1983) eserleri bata olmak üzere kimi eski edebiyatçılar tarafından tezkirelerdeki air ve iir değerlendirmelerini konu alan ∗ Yard. Doç. Dr. SA. Ü. Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü. Hakkında ayrıntılı bilgi için bk. Ömer Faruk Akün, “Bursalı Mehmet Tahir”, TDVĐA 6, Đstanbul: TDV, 1992, s.452461. Eser için bk. a. e. s. 160. erif Akta, Edebiyatta Üslup ve Problemleri Üzerine, (Ankara: Akçağ, 1986), s. 113.