w: M. Gulczyński i in., Prawo w okresie przemian ustrojowych w Polsce. Z badań Instytutu Nauk Prawnych PAN, Scholar: Warszawa 1995, s. 88-97. Marek Piechowiak KSZTAŁTOWANIE NOWEGO SYSTEMU OCHRONY PODSTAWOWYCH PRAW I WOLNOŚCI OBYWATELSKICH W POLSCE Uwagi krytyczne o przyjętych zasadach Gdy piszę te słowa, Komisja Konstytucyjna Zgromadzenia Narodowego ustaliła tekst dwóch pierwszych rozdziałów projektu konstytucji, rozdziału pierwszego — wska- zującego zasady ustroju, oraz rozdziału drugiego - dotyczącego praw, wolności i obo - wiązków człowieka i obywatela. Pozwala to na próbę refleksji nad przyjętą w projek- cie koncepcją praw człowieka. Akcent położę na jedno z centralnych w ochronie praw człowieka zagadnień, mianowicie na sposób ujęcia miejsca jednostki w państwie. Proponuję spojrzeć na to zagadnienie z punktu widzenia koncepcji praw człowie- ka, która legła u podstaw powojennej międzynarodowej ochrony podstawowych praw i wolności; koncepcji, której zasadnicze elementy wyznaczyła Powszechna Deklara- cja Praw Człowieka (1948) oraz Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka (1966). Moim zasadniczym celem nie jest porównywanie konkretnych standardów postępo- wania przyjętych w prawie międzynarodowym ze standardami w projekcie konstytu- cji, ale zmierzam do oceny projektu konstytucji w perspektywie przyjętej w między- narodowym prawie praw człowieka koncepcji podstaw praw człowieka, oraz wynika- jących stąd postulatów pod adresem koncepcji państwa respektującego praw'a czło- wieka. Dla podjętego problemu kluczowe znaczenie mają postanowienia zawarte w zasa- dach ustroju, oraz w zasadach ogólnych rozdziału drugiego. One wyznaczają koncep- cję państwa, podstawy konstytucyjnych gwarancji praw człowieka, oraz ramy dla in- terpretacji szczegółowych rozwiązań dotyczących ochrony tych praw. Proponowane analizy mają charakter krytyczny; świadomie koncentruję się na wa- dach, a nie zaletach rozwiązań przyjętych w projekcie konstytucji. Przyjęcie tego typu strategii jest zasadne z tego względu, że zwłaszcza w przypadku regulacji mających zabezpieczać przed działalnością ustawodawczą, która pozwalałaby godzić w dobro jednostki, wystarczy jedna zasadnicza wada, by wszelkie zalety uczynić bez znaczenia w perspektywie celów, jakim miały służyć. Również w stosunku do regulacji pra- wnych odnieść można stwierdzenie bonum ex integra causa, malum ex quocumque defectu. Trzeba też pamiętać, że konstytucyjne gwarancje praw człowieka nie powinny być formułowane przy założeniu, że wszyscy chcą i będą chcieli respektować te pra- wa; przeciwnie, formułowane są po to, by w możliwie największym stopniu utrudnić zadanie tym, którzy chcą je omijać. Oczywiście, doskonałych zabezpieczeń nie ma. Krytyka przyjmowanych rozwiązań jest krytyką o tyle zasadną, o ile istnieją lepsze