1 Diyarbakır Askeri Cezaevi’nde İşkence ve Türkleştirme * Welat Zeydanlıoğlu Bir kış günü güvenlik bölümünün zemin katında arkadaşım Neval’e ve diğerlerine işkence eden Batılı bir Şarkiyatçı değil, Şarkiyatçılaştırılmış bir Doğuluydu, ‘biz’ den biriydi. ‘Onları ezin’ emrini veren bir Batılı değil, bizden bir Saddam Hüseyin ya da Ali Mehdi idi. Batılı, belki ‘işkence bilmi’nin okullarında işkencecinin hocasıydı. Fakat Neval’in işkencecisi üçüncü dünya insanıydı. Kırılgan bedenler ve zihinler üzerinde yeteneklerini mükemmelleştirirken, bilge Doğulu (Atatürk), duvardaki resimden olan bitene nezaret ediyordu. Nevzat Soğuk (1993: 377) Özet Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türk ulus-devletine geçiş Türk askerî elitlerinin teşvik ve müdaafa ettiği sert bir milliyetçilik doğurdu. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte homojen bir “Türk” ulusu yaratmak için bir Türkleştirme programı başlatıldı. Ulus-devlet olma, Türkiye’nin “Batılı” olmasının kriteri olarak görüldü, ancak ülkenin etnik-dinsel çeşitliliği bu projeye bir engeldi. Ulus inşa sürecinin yoğunlaşmasıyla birlikte, farklı dile sahip en büyük Türk olmayan grup olarak Kürtler’in etkisizleştirilmesi bir “gereklilik” hâline geldi. “Kürtlüğün” ifade edilmesi, toprak bütünlüğüne bir tehdit ya da tarihsel bir yanılgı olarak değerlendirildi. Yirminci yüzyıl boyunca, askerî ve ideolojik saldırılar; Türkleştirme ve sistematik devlet baskısı dalgaları şeklinde gerçekleşti ve modern Türkiye tarihinin büyük bir kısmında Kürt illeri olağanüstü hâl ile yönetildi. Toplumun “öteki” olarak görülen tüm kesimlerini hedef alan işkence Türkiye’de yaygın ve sistematik bir uygulamadır, buna rağmen Türk modernitesi, işkence ve Kürtlerin Türkleştirilmesi arasındaki ilişki araştırmacılar tarafından büyük oranda ihmal edilmiştir. Bu makale, işkenceyi Türk modernitesinin ve ulus inşa sürecinin merkezine yerleştirerek 1980’lerdeki Diyarbakır Askeri Cezaevi üzerinden işkencenin zorla asimilasyonun bir aracı olarak kullanılışını incelemektedir. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Milliyetçilik, İşkence, Kürtler, Türkleştirme, Kemalizm. * Zeydanlıoğlu, Welat. 2009. Torture and Turkification in the Diyarbakir Military Pris on. (Der.) Welat Zeydanlıoğlu, John T. Parry, Rights, Citizenship & Torture: Perspectives on Evil, Law and the State (s. 73-92). Oxford: Inter-Disciplinary Press, 2009.