inet-tr’06 - XI. "Türkiye'de İnternet" Konferansı Bildirileri 21 - 23 Aralık 2006 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Ankara 63 Giriş “Enformasyon toplumu” kuramcılarının yeni enformasyon ve iletişim teknolojilerinin top- lum üzerindeki etkilerini yorumlarken üzerin- de durdukları ortak noktalardan biri de inter- netin demokrasiyle olan ilişkisine yaptıkları vurgudur. 19. ve 20. yüzyıllarda kitle iletişim araçlarına atfedilen teknolojinin toplumu “de- mokratikleştirme” misyonu, bugün internete yüklenmektedir. Sayısal teknolojilerin yöndeş- mesinin sonucunda enformasyonun niceliğin- deki artış, etkileşim olanaklarının genişlemesi, kullanıcının iletişim sürecine etken olarak katı- labilmesi gibi internetin sahip olduğu teknolo- jik potansiyelin politikaya ilgiyi ve politik katı- lımı arttıracağı öne sürülmektedir. “Enformas- yon toplumu” kuramları, tüm yurttaşların daha fazla oranda bilgiye sahip olması gereğinin özellikle vurgulandığı ve iktidarın, yönetici elit kesimin elinden, sadece bir elektrik düğmesine basmakla gerçekleştirilebilen bir referandum olgusunun varolduğu gerçek demokratikleşme sürecine doğru bir dönüşümün yaşandığı bir yapı önermektedir. 1 Toplumda bir dizi olumlu dönüşüme yol açtı- ğı düşünülen İnternetin enformasyon bolluğu yaratarak bilinçlenmeyi, ulusal sınırları ve za- man sorununu aşarak bireylere istedikleri en- formasyonu sağladığı, vatandaşların siyasete katılımını ‘teknik olarak’ kolaylaştırdığı, sanal forumlar aracılığıyla tartışma ortamı yarattı- ğı, toplumdaki muhalif seslere ve “alternatif” gruplara sermaye denetimindeki egemen ileti- şim araçlarından çok daha düşük maliyete ha- berleşme ve ifade imkanı tanıdığı, genel olarak 1 Cees Hamelink, “Merkez ve çevre ülkeler arasındaki enformasyon dengesizliği”, Enformasyon Dev- rimi Efsanesi, Der: Yusuf Kaplan, İstanbul: Rey Yayınları, 1991, s. 13. sivil toplumun örgütlenmesini ve daha geniş kitlelere seslenmesini mümkün kılarak kamu- sal alanı canlandırdığı ve toplumu demokra- tikleştirdiği, hatta Antik Yunan demokrasisine geri dönüleceği “enformasyon toplumu” ku- ramcıları tarafından dile getirilen düşünceler- dir. Atina’nın “agora demokrasisi”, yeni çağın siberdemokrasisiyle yeniden hayat bulacaktır. Oysa, Aydınlanma’nın mirası olarak demokrasi idealini gerçekleştirmenin yolu yeni bir tekno- lojik buluşa değil, toplumsal – kültürel yaşama bağlıdır. Yeni enformasyon ve iletişim teknolo- jileri ile demokrasi arasında kurulan bu “doğ- rudan” bağ, internetin toplumsal kullanımı ve giderek ticarileşmesi göz önüne alındığında so- runlu hale gelmektedir. Ayrıca, kapitalist ya da kapitalistleşen ülkelerde siyasetin ve demok- rasinin kitle toplumunun ve popüler kültürün dinamiklerine göre şekil alması, demokrasinin eşitlik ilkesiyle çatışan toplumsal eşitsizliğin küreselleşmeyle birlikte artarak sürdüğü, va- tandaşın tüketiciye dönüştüğü, siyasi katılımın seçim zamanlarına indirgendiği, kamusal me- selelerin geri plana itildiği ve topluma apolitik- leşmenin egemen olduğu göz önüne alındığın- da yeni enformasyon ve iletişim teknolojileri ve internetin toplumlar için yapısal dönüşüm sağlayabilme potansiyeli önündeki sınırlar daha net olarak ortaya çıkmaktadır. Kapitalist Toplumda Demokrasi, Kamusal Alan ve Enformasyon Modern toplumun ortaya çıkışıyla birlikte demokrasi ve iletişim birbirine paralel olarak gelişmiş iki kavramdır. Modern dönemde tek- nolojinin gelişimine bağlı olarak demokrasi idealinin gerçekleşeceğine dair iyimser bakış açısı bugüne dek süregelmiştir. İnternet ve Demokrasi İlişkisine Dair Eleştirel Bir Yaklaşım Gülüm Şener T.C. Beykent Üniversitesi gulumsener@yahoo.com