Ryszard W. Kluszczyński Orlan, Stelarc I sztuka wirtualnego ciała Wstęp Sztuka ciała – jeden z najciekawszych fenomenów artystycznych końca dwudziestego wieku – ma swoją nie mniej interesującą prehistorię, która w dodatku nie należy wyłącznie do przeszłości, lecz współwyznacza także ciągle aktywny współczesny paradygmat. Tę prehistorię i paradygmat zarazem stanowi rozbudowujący się od stu kilkudziesięciu lat syndrom problemów wyrażających filozoficzne (w tym zwłaszcza epistemologiczne) oraz polityczne zainteresowanie ciałem. W pierwszej połowie minionego stulecia zaczęła bowiem kształtować się świadomość “cielesności” percepcji, rozwijać wiedza o fizjologicznych uwarunkowaniach procesów postrzegania. Jak pisze Jonathan Crary (1990), już w latach dwudziestych i trzydziestych dziewiętnastego wieku zaczyna dominować koncepcja widzenia subiektywnego, zależnego od ciała. Stawało się powoli oczywiste, że prawda o świecie ma charakter psychosomatyczny. Dalszym krokiem w rozwoju tej świadomości była konstatacja, iż zmysły można kontrolować przy pomocy rozmaitych technik zewnętrznych, a jeśli zmysły, to także wiedzę, rozum oraz stosunek do świata zewnętrznego. Dostrzeżono, iż wiedza o rzeczywistości jest produktem aktywności podmiotu stymulowanego i kontrolowanego z zewnątrz oraz usiłującego, w najlepszym razie, ogarniać świadomością funkcje, zakres i implikacje tej kontroli, oraz rozpoznawać sprawujące ją instancje.