De voedseleconomie van de Vlaardingen-cultuur in Nederland | 27 26 | De voedseleconomie van de Vlaardingen-cultuur in Nederland Op verscheidene nederzettingen van de Vlaardingen-cultuur zijn archeobotanische en archeozoölo- gische resten opgegraven. Op basis daarvan wordt in het huidige artikel een algemeen overzicht van de voedseleconomie van deze cultuur gepresenteerd. Aan de hand van de faunaresten en botanische vondsten alsmede andersoortige archeologische relicten wordt tevens ingegaan op de kwestie of neder- zettingen al dan niet permanent bewoond werden. Afb. 1 Verspreiding van (mogelijke) nederzettingen van de Vlaardingen-cultuur en de Stein-groep in Nederland. Met betrekking tot de gegeven namen van enkele vindplaatsen, zie de tekst voor hun precieze benamingen. Eén stip kan overigens meer dan één vindplaats vertegenwoordigen. De voedseleconomie van de Vlaardingen- cultuur in Nederland Een algemeen overzicht Inleiding In tegenstelling tot de min of meer gelijk- tijdige Westgroep van de Trechterbeker- cultuur, die bekend is om haar monu- mentale begraafplaatsen in de vorm van hunebedden, zijn graven van de Vlaar- dingen-cultuur (verder VL) nauwelijks overgeleverd. Op de vindplaatsen Heke- lingen-III en Vlaardingen zijn enkele cre- matiegraven ontdekt en te Hazerswoude- Rijndijk en Hekelingen-III zijn uit anatomisch verband geraakte menselijke skeletdelen opgegraven, die wellicht eveneens een of andere begravingsvorm vertegenwoordigen, maar daar blijft het dan ook bij. 1 Dit geringe aantal begravin- gen staat in schril contrast tot de tiental- len woonplaatsen van de VL die tot op heden zijn aangetroffen. Door goede con- serveringsomstandigheden zijn bij opgravingen in verscheidene van deze nederzettingen talrijke dierlijke botten ontdekt. Ook zijn botanische resten gevonden. Wat zeggen deze vondsten over de voedseleconomie van de VL? Deze vraag staat centraal in de huidige bijdrage. 2 In het verlengde hiervan wordt zijdelings ingegaan op de vraag welke secundaire producten dieren (mogelijk) leverden. Voor de duidelijkheid, zaken als melk, mest, trekkracht en wol worden als secundaire producten beschouwd, vlees daarentegen als het primaire product. Verder voert de kwestie van de VL-voed- seleconomie ons naar de vraag of neder- zettingen permanent dan wel seizoens- matig bewoond werden. Aan de hand van onder meer archeobotanische en archeo- zoölogische data hebben diverse onder- zoekers hierover uitspraken gedaan (zie onder). Tot slot van deze paragraaf zij opgemerkt dat uit de titel ervan reeds naar voren komt dat het huidige artikel in verschil- lende opzichten zijn grenzen kent. Het behandelt een deelaspect van de VL, is algemeen van aard en beperkt zich tot Nederland. Daar komt bij dat wij een strakke definitie van de VL in zowel ruimtelijke als chronologische zin hante- ren, zoals uit het volgende hoofdstuk zal blijken. De Vlaardingen-cultuur: chronologie en geografische verspreiding Door Louwe Kooijmans is terecht gewe- zen op de overeenkomsten in materiële cultuur tussen de VL en de ongeveer syn- chrone Stein-groep. Hij rekent ze om die reden tot hetzelfde culturele complex. 3 Ruimtelijk bestrijkt dit complex binnen Nederland het westelijke kustgebied, een groot deel van het Centrale Rivierenge- bied en het zuiden des lands. Afb. 1 toont de verspreiding van de (mogelijke) neder- zettingen van de VL- en de Stein-groep zoals die in Archis geregistreerd staan, met aanvullingen. 4 De ruimtelijke afbakening tussen beide is vanwege de genoemde grote gelijkenis geen sinecure. 5 Desalniettemin hebben Otto Brinkkemper, Erik Drenth & Jørn.T. Zeiler