Marco van Egmond Een nieuw onderdak voor de kaartenverzameling van de Utrechtse Faculteit Geowetenschappen CAERT-THRESOOR De kaartenverzameling van de Faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht is sinds september 2004 niet langer meer gehuisvest in het Van Unnik- gebouw op de Uithof, maar in de nieuwe Universiteitsbibliotheek aan de overzijde. Als zodanig maakt het nu onderdeel uit van de 'treasury', zeg maar de bijzondere collecties, van de bibliotheek. Naast een nieuw onderkomen staan de kaartenverza- meling de komende tijd ook nog eens enkele ingrijpende ontwikkelingen te wach- ten. In dit artikel wordt een overzicht geboden van deze ontwikkelingen en van de veranderingen, die met de verhuizing gepaard zijn gegaan. Het geheel wordt voor- afgegaan door een bondige beschrijving van de historie en van het collectieprofiel. Dr. M. van Egmond (1969) is con- servator van de in de Univer- siteitsbibliotheek Utrecht gehuis- veste kaartenverzameling van de Faculteit Geowetenschappen. Historie van de kaartenverzameling De kaartenverzameling van de Faculteit Geoweten- schappen kent een geschiedenis van bijna een eeuw. 1 Lange tijd vormde de verzameling een onderdeel van de bibliotheek van het Geografisch Instituut, zoals de Faculteit tot 1988 heette. Zowel het toenmalige Geo- grafisch Instituut als de kaartenverzameling ontston- den in 1908, toen de geografie aan de Universiteit Utrecht haar intrede deed. Dankzij een voor die tijd forse jaarlijkse rijkssubsidie van 8.500 gulden gedu- rende vier jaar kon een begin worden gemaakt met de opzet van een bibliotheek en een kaartenverzameling. Professor K. Oestreich, hoogleraar natuurkundige aard- beschrijving en geomorfologie, zorgde dankzij zijn grote bibliografische kennis voor een systematische indeling van de boeken- en kaartencollecties. Daar- naast leverde professor J.F. Niermeyer, hoogleraar voor de statistisch-politieke, economische en algeme- ne aardrijkskunde, een belangrijke bijdrage aan de opbouw van de kaartenverzameling door grote aan- kopen van belangrijke Nederlandse oude kaarten. Na deze tamelijk stormachtige start zou de kaartenverza- meling in het vervolg in een rustiger tempo door- groeien. Tot 1969 zijn het Geografisch Instituut en de biblio- theek op diverse plaatsen in de Utrechtse binnenstad gehuisvest geweest. Daarna werden beide instellin- gen overgebracht naar het universiteitscomplex De Uithof, ten oosten van de Domstad. Hier werden bibliotheek en kaartenverzameling fysiek van elkaar gescheiden: de bibliotheek kwam op de zesde ver- dieping van het Transitorium II (momenteel Van Unnik-gebouw), terwijl de kaartenverzameling op de vijfde verdieping een plaats kreeg. In 1985 verhuisde de bibliotheek uiteindelijk naar het Bibliotheek Centrum Uithof (BCU), een zijvleugel van het Van Unnik-gebouw. Op de vijfde verdieping, waar ook de Vakgroep Kartografie gehuisvest was, kon de kaarten- zaal zich lange tijd goed profileren door de directe band tussen collectie en onderzoek en door een per- soonlijke en inhoudelijke dienstverlening. De locatie in het Van Unnik-gebouw is nu voor zowel de biblio- theek als de kaartenverzameling van de Faculteit Geowetenschappen verleden tijd: sedert september 2004 zitten beide instellingen organisatorisch weder- om onder één dak, tegenover het Van Unnik-gebouw in het nieuwe complex van de Universiteitsbiblio- theek Utrecht aan de Heidelberglaan 3- Collectieprofiel Gedurende het bijna honderdjarige bestaan is de Utrechtse kaartenverzameling uitgegroeid tot één van de grootste collecties van Nederland. Kwantitatief ge- zien wordt zij slechts overtroffen door de collecties van de Topografische Dienst in Emmen (circa 300.000 kaarten), het Nationaal Archief in Den Haag (circa 200.000 kaarten en 1.500 atlassen) en de Univer- siteitsbibliotheek van Amsterdam (circa 145.000 kaar- ten en 4.5OO atlassen). Met ongeveer 120.000 kaarten en 5.000 atlassen neemt de Utrechtse kaartenverza- meling de vierde plaats in. Op die van de Amster- damse Universiteitsbibliotheek na is het de grootste algemene kaartencollectie van het land. Zij bestaat voor het grootste gedeelte uit moderne topografische en thematische kaarten. Daarnaast is een voorname plaats ingeruimd voor circa 5.000 oude kaarten en at- lassen van vóór 1850. Verder zijn er enkele tientallen globes, circa 250 wandkaarten en ongeveer dertig re- liëfmodellen. Op de kaartenzaal is het tevens moge- lijk om kartografische software te raadplegen in de vorm van circa 150 cd-roms en 80 diskettes. Beschrij- vingen van deze software inclusief een screendump zijn beschikbaar via de website van de kaartenzaal. Tot de belangrijkste taken van de Utrechtse kaarten- collectie behoort de ondersteuning van het onderwijs en onderzoek van de Faculteit Geowetenschappen. Een functie, die steeds meer aan belang zal winnen nu de collectie in de Universiteitsbibliotheek is geïnte- greerd, betreft de algemene raadpleging. Mede door de goede toegankelijkheid - de bibliotheek is makke- lijk bereikbaar via de snelweg en heeft een grote par- keergarage - komen vanuit het gehele land mensen 24STE JAARGANG 2005, NR. 3 79