444 W Autorzy Konstytucji 3 maja jeszcze na etapie prac projektowych i przygotowań do jej uchwalenia zdawali sobie spra- wę z doniosłego i przełomowego znaczenia tej ustawy dla przyszłości Rzeczypospolitej. Toteż w datowanej na 5 maja 1791 r. Deklaracji Stanów Zgromadzonych oprócz rozlicznych zagadnień prawnych zawarte zostały zalecenia dotyczące obchodów rocznic przyjęcia konstytucji. Biskupom zalecono zatem, aby „dzień świętego Stanisława biskupa męczen- nika, patrona Korony Polskiej, [...] [uznali] za uroczysty w roku, [...] [i] poświęcony Najwyższej Opatrzności”. Uchwa- lono ponadto, „aby na tę pamiątkę kościół ex voto wszystkich Stanów był wystawiony, i Naywyższey Opatrzności po- święcony” 1 . Zatem obchody pierwszej rocznicy wyznaczone zostały pierwotnie na 8 maja 1792 r. i z myślą o tej dacie przez następne miesiące szykowano się do uroczystości, której kulminacją miało być spełnienie sejmowego votum. W ramach realizowania zalecenia Deklaracji… jeszcze 8 maja 1791 r. w główniejszych miastach Korony i Litwy odby- ły się uroczyste nabożeństwa dziękczynne w intencji króla i Rzeczypospolitej, po których organizowano uroczyste se- sje władz municypalnych oraz bale i przyjęcia 2 . Wieczorem we wspaniale iluminowanych miastach urządzano publicz- ne zabawy i festyny, o czym informowano w codziennych doniesieniach prasowych. W następnych miesiącach obywatele kolejnych ziem i miast Rzeczypospolitej zaprzysięgali uchwałę, co było okazją do publicznego świętowania, a także do kolekty datków na budowę narodowego votum 3 . 26 lipca tego samego roku w Felsztynie na Podolu „z chęci naśladowania myśli seymuiących Stanów i podziękowania Bogu za wybawienie Polski od ostatniey zguby przez rząd świeżo ustanowiony” konsekrowano pw. Opatrzności Boskiej nowy kościół ukończony z fundacji Onufrego Morskie- go, niejako zapowiadając budowę narodowego sanktuarium pod tym wezwaniem w Warszawie 4 . Dwa miesiące później we francuskojęzycznej „Gazete de Varsovie” ukazał się obszerny artykuł, w którym autor ukryty pod monogramem L.B. proponował wzniesienie dwóch powiązanych ze sobą pomników, mających upamięt- nić uchwalenie konstytucji – wotywnego kościoła Opatrzności oraz usytuowanego na placu przed nim posągu Sta- nisława Augusta. Odpowiednie miejsce dla tej inwestycji autor znalazł na placu po lewej stronie drogi prowadzącej do Łazienek 5 . Nie jest wykluczone, iż artykuł ten stanowił głos wprowadzający do dyskusji, jaką musiał wywołać ogłoszony zapewne niedługo później konkurs na projekt kościoła Najwyższej Opatrzności. Jakkolwiek dotychczas nie udało się odnaleźć proklamacji konkursu, to wiemy, że opublikowano ją w kilku językach, co pozwala zakładać jego międzynarodowy charakter 6 . Król, który był zapewne inspiratorem zapisu o narodowym votum w Deklaracji..., a także samego konkursu, oczekiwał monumentalnego, krytego kopułą kościoła centralnego lub podłużnego, z wej- ściowym portykiem kolumnowym 7 . Miał on być poświęcony Opatrzności i przystosowany do pomieszczenia znacz- nej liczby wiernych. 1 Deklaracja Stanów Zgromadzonych z 5 maja 1791 r., AGAD, APP, sygn. 100, II, s. 86. 2 J. Ziółek, Rola Kościoła katolickiego w formowaniu i funkcjonowaniu tradycji 3 Maja, w: Konstytucja 3 Maja w tradycji i kulturze polskiej, red. A. Barszczewska-Krupa, Łódź 1991, s. 403–496. 3 27 czerwca ponad 60 obywateli ziemi wieluńskiej i powiatu ostrzeszowskiego złożyło przysięgę na nową konstytucję. „Gazeta Narodowa y Obca”, nr 55, 9 lipca 1791 r., s. 220; podobną przysięgę 1 sierpnia złożyli obywatele powiatu mereczyckiego. „Gazeta Narodowa y Obca”, nr 68, 24 sierpnia 1791 r., s. 271. 4 „Gazeta Narodowa y Obca”, nr 64, 10 sierpnia 1791 r., s. 265. 5 „Gazette de Varsovie”, nr VI, 27 września 1791 r., s. 21. O dziękczynnym pomniku dla króla mówił także na sejmie 15 września tego roku poseł poznański Józef Wybicki, który w imieniu miast Litwy i Korony poprosił o zgodę na jego wystawienie w Warszawie. „Gazeta Narodowa y Obca”, nr 75, 17 września 1792 r., s. 300. 6 Biogram Wawrzyńca Gucewicza biorącego udział w tym konkursie podaje, iż rozwiązał on „w kilku językach ogłoszone programma na kościół Opatrzności w Warszawie”. „Dziennik Wileński”, III, 1823, nr 9, s. 27. 7 W memoriale dołączonym do projektu M.G. Choiseul-Gouffiera pisał on: Sa Majesté ne laissera pas elever, sous ses jeux, une de ces Eglises à demi Gothique, co może wskazywać, że w warunkach konkursu zaznaczono także, iż nie może to być budowla o cechach gotyckich. Inw.G.R. 2008 (aneks). Warszawskie obchody pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja i kościół Najwyższej Opatrzności w Ujazdowie Przemysław Wątroba