Modern Türklük Araştırmaları Dergisi Cilt 8, Sayı 3 (Eylül 2011), ss. 24-60 DOI: 10.1501/MTAD.8.2011.3.35 Telif Hakkı©Ankara Üniversitesi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Altay Türklerinin Dil Durumu Gülsüm Killi Yılmaz Ankara Üniversitesi DTCF (Ankara) ÖZET Bugün “Altaylar” Güney Sibirya’da Altay Cumhuriyeti’nde, Altay Bölgesi'nde (Kray) ve Kemerovo Bölgesi'nde (Oblast') yaş ayan Altay-Kiji, Teleüt, Telengit, Tuba, Çalkandu ve Kumandı gibi Altay gruplar ı nı kapsayacak biçimde bu bölgedeki etnik gruplar ı n hepsi için kullanı labildi ği gibi temelde ve son zamanlarda sadece Altaylar ı n en kalabal ı k nüfuslu boyu olan Altay-Kijileri ifade etmek üzere kullanı lan bir etnonimdir. Altaylarda özellikle son y ı llarda dil durumunu belirleyen en önemli etken yürütülen etnik-dil politikalar ı na bağl ı olarak geli ş en ayr ı ş ma sürecidir. Altay standart dil türünün oluş turulmas ı nda farkl ı Altay gruplar ı nı n farkl ı süreçlerde katkı lar ı olurken son yı llarda Altaylar ı oluş turan gruplar ı n büyük bir k ı smı nı n kendini bağı ms ı z bir etnik grup olarak tanı ma ve dilini geli ş tirme eğilimi artmı ş t ı r. Altaylar ı oluş turan gruplar ı n her birinin dil durumu bir di ğerine göre az çok farkl ı l ı klar içeriyor olsa da genel olarak dil durumlar ı nı bazen Altayca-Rusça ya da Rusça-Altayca, bazen ki ş inin ana dili olarak konuş tuğu ağı z-Rusça iki dillilik bazen Rusça-Altayca-Kazakça, Rusça-Altayca- Şorca bazen de Rusça-Altayca ve ki ş inin Altay standart türünden ayr ı olarak konuş tuğu ağz ı ndan oluş an üç dillili ğin söz konusu olduğu "dengesiz çok dillilik durumu" tanı mlar. Altaylar içinde en kalabal ı k nüfusa sahip olan ve Altay Cumhuriyetinde Altay-Kijilerin ağz ı üzerine kurulmuş olan Altay standart türü konuş ur sayı s ı , i ş lev alanlar ı nı n sayı s ı gibi açı lardan di ğerlerinden daha olumlu koş ullar içinde olmas ı nı n yanı s ı ra Altay Cumhuriyeti'nin resmî dili olmas ı dolay ı s ı yla "dillerin hukuki konum açı s ı ndan denk olduğu" bir dil durumu ortaya çı kmaktadı r. Dil hayatiyeti s ı nı flandı rmalar ı nda " ş iddetli” ya da ciddî tehlikede olarak s ı nı flandı r ı lan Altay Türkçesinin resmî devlet dili konumuna bağl ı olarak i ş lev alanlar ı nı n geli ş tirilmesine yönelik çal ı ş malar yapı lmaktadı r. ANAHTAR SÖZCÜKLER Dil durumu, Altay Türkleri, Altay Türkçesi, dil politikası , ikidillilik ABSTRACT Today “Altais” is an ethnonym that is used not only living Altai groups such as Altai-Kizhi, Teleüt, Telengit, Tuba, Chalkandu and Kumandy in the Republic of Altai at the South