Marta Soniewicka W poszukiwaniu źródeł powinności Etyka obowiązku i etyka odpowiedzialności wobec problemu autorytetu Podobno cesarz, leżąc na łożu śmierci, przesłał dla ciebie wia- domość – właśnie ciebie, jednostki, nędznego poddanego, ni- kłego cienia, co przed Słońcem cesarskim pierzchnął w naj- dalszą dal. Posłańcowi kazał klęknąć przy łożu i szeptał mu wiadomość do ucha (…). Odprawił go wobec wszystkich wi- dzów swej śmierci (…). Posłaniec natychmiast wyruszył... (Franz Kafka, Wiadomość od cesarza 1 ) Mówiąc o źródłach powinności możemy mieć na myśli zasadniczo dwie kwestie –pochodzenie konkretnych powinności (norm, reguł) bądź samego mechanizmu powinności (mocy wiążącej czy zobowią- zującej norm). Obie kwestie są ze sobą powiązane, choć ta druga ma znacznie głębsze znaczenie i jej właśnie poświęcony jest ten artykuł. W rozważaniach tych podjęta zostanie kwestia, którą określiłam w ty- tule jako „problem autorytetu”. Dotyczy ona pytania, czy idea powin- ności musi być związana z kimś bądź czymś zewnętrznym względem nas. Innymi słowy, czy może istnieć zobowiązanie bez zobowiązują- cego. Problem ten ilustruje niezwykła parabola Franza Kafki, której fragment przytoczyłam na początku tego artykułu. Przedstawia ona niestrudzonego posłańca, który niesie przez nieskończone przestrzenie 1 F. Kafka, Wiadomość od cesarza, przeł. A. Wołkowicz, „Literatura na świecie” 1987, 187, 2, s. 33–34.