Peptydy natriuretyczne — cząsteczki sygnałowe zwierząt i roślin Natriuretic peptides — signalling molecules in animals and plants JUSTYNA WIŚNIEWSKA1, ANDRZEJ TRETYN2 Spis treści: I. Wstęp II. Peptydy natriuretyczne zwierząt II-l. Struktura genu ANP oraz dojrzewanie ANP krę- gowców II-2. Receptory NPs kręgowców II-3. Biologiczna funkcja NPs III. Peptydy natriuretyczne roślin III-l. Wpływ zwierzęcego ANP oraz irPNP na rośliny IV. Podsumowanie Wykaz stosowanych skrótów: ANP — przedsionkowy peptyd natriuretyczny; BNP — mózgowy peptyd natriuretyczny; cGMP — cykliczny guanozynomonofosforan; CNP — peptyd natriure- tyczny typu C; ENOD40 — białkowy product genu enod40\ irP- NP — roślinny peptyd natriuretyczny wyizolowany z bluszczu (Heciera helix)', NPs — peptydy natriuretyczne; PNPs — roślin- ne peptydy natriuretyczne; rANP — przedsionkowy peptyd na- triuretyczny szczura; RNP — nerkowy peptyd natriuretyczny; SCR/SP11 — białka uczestniczące w interakcji pyłek-słupek; VNP — komoro wy peptyd natriuretyczny I. Wstęp W ostatnich kilkunastu latach ukazało się wiele prac, w których starano się wykazać podobieństwa lub/i różnice w naturze chemicznej związków pełniących funkcje sygnałowe w tkankach roślin i zwierząt. W tkankach i organach roślin zidentyfiko- wano takie (fito)hormony jak: auksynę, gibereliny, cytokininy, kwas abscysynowy, etylen, brassinoste- roidy oraz jasmoniany. Wszystkie te związki to sub- 'Dr, 2prof. dr bab., Zakład Biotechnologii, Instytut Biologii Ogólnej i Molekularnej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, ul. Gagarina 9, 87-100 Toruń, e-mail: jwisniew@biol.uni.torun.pl; tran@biol.uni.torun.pl Contents: I. Introduction II. Natriuretic peptides in animals II-l. Structure of ANP genes and maturation of ANP in vertebrates II-2. Receptors of NPs in vertebrates II-3. Biological function of NPs III. Plants’ natriuretic peptides III-l.The effect of animal ANP and irPNP on plants IV. Summary stancje organiczne o stosunkowo małej masie cząsteczkowej (poniżej 400 Da). W przypadku niektórych hormonów roślinnych można dostrzec pewne podobieństwa w ich budo- wie chemicznej do hormonów zwierzęcych — bras- sinosteroidy podobne są do progesteronu i testoste- ronu (steroidów), a kwas jasmonowy do prostaglan- dyn. W tkankach roślin stwierdzono także występo- wanie zwierzęcego neuroprzekaźnika — acetylo- choliny [ 1 - 2 ] oraz substancji insulino-podobnych [3-7]. Na tej podstawie przypuszcza się, że w trak - cie ewolucji pierwotne zwierzęta i rośliny wykorzy- stywały te same związki, które jako nośniki infor- macji służyły im do utrzymywania komunikacji między komórkami oraz odbioru bodźców zew- nętrznych. Największą grupę takich substancji w tkankach zwierzęcych stanowią oligo- i polipepty- dy, które pełnią kluczową rolę w regulacj i metaboli- zmu, cyklu komórkowego oraz różnicowania się ko- mórek i tkanek. Jeszcze do niedawna sądzono, że tego typu procesy w organizmach roślinnych regu- lowane są przez „klasyczne” fitohormony. Odkry- cia dokonane w ostatnim dziesięcioleciu wskazują na istnienie u roślin peptydowych cząsteczek sy- gnałowych. Pierwszą tego typu cząsteczkę — sys- teminę — odkryto w roku 1991 [ 8 ]. W kolejnych la- tach schyłku ubiegłego wieku wykryto szereg in- POSTĘPY BIOCHEMII 49( 1), 2003 39 http://rcin.org.pl