TASARIM MERKEZ İ DERG İ S İ HAZ İ RAN 2007 ANADOLU‘DAN 19 Edirne’de, Tunca Nehri’nin kuzey kıyısın- da cami, tabhâne (misafirhâne), aşhâne (imaret), mutfak, erzak ambarı, köprü, değirmen, medrese, dârüşşifa ve hamam- dan oluşan bu külliye, cami kitabesine göre 1487-88 yılında tamamlanmış. II. Beyazıd, 1484’de çıktığı Kili ve Akkirman seferi sırasında Edirne’ye uğramış ve kül- liyenin inşaatını başlatmıştı. Mimarının Hayrettin veya Ya’kub-şâh olduğu düşü- nülür. Külliye için vakfedilen gelir kaynak- ları günümüze kalan vakfiyelerde kayıtlı- dır. Buna göre, Balkanlarda 88 köy ile İstanbul ve Edirne’de hamam ve dükkân- lar külliyeyi ayakta tutuyordu. On altıncı yüzyıl ikinci yarısında külliyenin geliri 1.552.131 akçe tutuyordu. Bu rakam dö- nemi için oldukça yüksekti. Bu gelirlerden 147 kişi tutan görevlilere maaş verilir, medresesinde okuyan öğrencilere burs sağlanırdı. Külliyenin avlu duvarları, merkezdeki cami ile buna bitişik iki tabhâne ve cami- nin doğusundaki mutfaklarla aşhâneyi çevirir. Avlunun batısında dârüşşifa ile medrese yer alır. Caminin kuzeydeki avlu kapısının dış yanında üstü Selçuklu üslu- bunda piramit külahlı, cephelerindeki ke- merlerin ortasında musluklu, kare planlı kâgir bir çeşme bulunur. Bu çeşme 1669- 70 tarihinde Sinan Ağa tarafından yaptı- rılmıştır. Çeşmenin yanındaki avlu girişi iki sütun üzerine oturan bir revak şeklinde düzenlenmiştir. Buradaki yuvarlak kemer iki renkli taşla örülmüştür. Kemer üzerin- de silmeli saçak yer alır. Bu portal niteli- ğindeki giriş kapısının hemen arkasında, sağlı sollu yerleştirilen sekilerle ziyaretçile- re dinlenme fırsatı sunulmuştur. edirne II. beyaz ı d külliyesi Ali Uzay Peker “Böyle dikkat ve özenle yapılmış olan şifa yurdunun anlatılan odaların- da çeşitli hastalıklara tutulmuş olan zengin ve fakir, ihtiyar ve genç do- ludur. Bazı odalarda hastaların tabiatlarına göre kış günlerinde ateşler yakılıp, döşekler ve sırmalı yorganlar üzerine oturup da ipek yastıklara dayanan hastalar feryad ederler... Başkaca, medrese-i etıbba ve oda- larında talebeler vardır ki her biri daima Eflatun, Sokrat, Filbos, Aristotalis, Calinos ve Fisagor’dan bahseden işinin ehli, olgun talebe- lerdir.” Evliya Çelebi ÇİZİMLER: 1. Edirne II. Beyazıd Külliyesi Vaziyet Planı (İ. A. Yüksel) 2. Edirne II. Beyazıd Camii kuzey-güney kesiti(İ. A. Yüksel) 3 1 FOTOĞRAFLAR: Ali Uzay Peker 1. Külliye doğudan, en önde aşhâne 2. Çeşme ve avlu girişi 3. Soldan dârüşşifa, tâbhâne ve cami, batıdan Cami Avlu kapısından girince tam karşıda yer alan yapı, Yeni İmaret Camisi ola- rak da adlandırılırdı. Caminin kuzeyin- deki avlusu revaklarla çevrilidir. Yirmi iki kubbeyi taşıyan sivri revak kemerleri çift renkli taştan yapılmıştır. Bunları ta- şıyan on sekiz mermer sütun granit, beyaz mermer ve yeşil breşten imal edilmiştir. Bunların üzerinde mukarnas- lı sütun başlıkları yer alır. Revakların gerisindeki avlu duvarlarında on altı adet altlı üstlü çift pencere açılmıştır. Kubbe içlerinde ve duvarlardaki pence- re alınlıklarında görülen ‘S’ ve ‘C’ kıv- rımlı rokoko bezeme, on sekizinci yüz- yıl özelliği gösterir. Son cemaat yerinin iki yanından tabhânelere geçilir. Avlunun ortada yükseltilmiş küfeki taşı kaplı döşemesi dikkat çeker. Bu özellik Edirne yapılarındaki avlularda yaygın- dır. Merkezde, üstü önceden örtülü ol- duğu anlaşılan bir şadırvan havuzu bu- lunur. Son cemaat yerinin orta kubbesi mihrap eksenini vurgulamak üzere daha yüksek ve zengin mukarnas be- zeli yapılmıştır. Burada dört yön şeması küçük kubbeciklerle verilmiştir. Ortadaki kubbenin yanlarındaki simet- rik ikişer kubbe helozonik dilimli (çark-ı felek), bunları takip eden ikişer kubbe düz dilimli ve diğer ikisi ise yalındır. Taçkapıya yakın dört kubbenin spiral dilimli olması son cemaat yeri kubbele- rinin revak kubbelerinden özellikle ay- rımlaştırıldığını gösterir. Burada hiye- rarşik bir düzenleme bulunmaktadır. Strüktürel bezeme ile ifade edilen bu farklılaştırma ve ana fikre tabi kılma eğilimi, mihraba götüren eksenin iki yanında gelişen parçalar arasındaki ilişkileri belirler. Bu özellik, Osmanlı mimarisinde oran belirleyici ilkedir. 2 2 1