58 ANALIZA POLITYKI PUBLICZNEJ. PODEJśCIA TEORETYCZNO-METODOLOGICZNE Ryszard Szarfenberg 5. Analiza polityki publicznej – perspektywa racjonalnej dys- kusji 5.1. Wprowadzenie W pierwszym rozdziale niniejszego opracowania przedstawiłem panoramę perspektyw ukie- runkowujących dotąd wysiłki badaczy i analityków polityki publicznej 27 . Przypomnę tylko, że w późnych latach 80. i wczesnych 90. zaczyna zdobywać popularność idea argumentatywne- go zwrotu ( argumentative turn), który powinien się dokonać w dociekaniach nad i dla polityki publicznej. Duży wpływ na ten zwrot miała koncepcja racjonalności komunikacyjnej Haber- masa. W uproszczeniu, nacisk przeniesiono z prób racjonalizacji procedur podejmowania de- cyzji w obszarze polityk publicznych na demokratyzację tego procesu i sensowne uczestni- ctwo wszystkich interesariuszy. Za symbol pierwszego podejścia może być uznana technika koszty – korzyści czy koszty - sku- teczność. Jej zastosowanie do alternatywnych propozycji reform emerytalnych, zdrowotnych, edukacyjnych itp. ma wskazać tę, która jest lepsza pod względem bilansu generowanych kosztów w stosunku do spodziewanych korzyści lub poziomu osiągnięcia celów. Załóżmy, że mamy takie bilanse dla wszystkich możliwych wariantów danej reformy (włącznie z pozosta- wieniem sytuacji bez zmian). Jaką rolę mają wobec tego polityka i demokracja? Wydają się nie tylko zbędne, ale szkodliwe, gdyż zaburzają racjonalność wyboru najlepszej opcji. Ta wizja jest bardzo technokratyczna. Decydenci powinni słuchać ekspertów od analizy polityki publicz- nej, a ta polega na przeprowadzeniu, podobnej do naukowej, procedury badań i analiz, której efektem jest wskazanie rankingu wariantów reform od najlepszych do najgorszych. Sztuka polityki w tak zaprojektowanym świecie, po pierwsze, polega na dbaniu o jakość systemu analiz, a po drugie, na pokonywaniu przeszkód w doprowadzeniu do realizacji decyzji czy reform najlepiej ocenionych. Przeszkodą są przede wszystkim grupy obywateli, które wbrew wnioskom płynącym z analiz, przeciwstawiają się wdrożeniu rozwiązań, które wynikają z ana- liz, mobilizując przeciwko nim opinię publiczną. Taka wizja polityki i procesu podejmowania decyzji jest sprzeczna z inną wizją, w której uznaje się, że podejmowanie decyzji w obszarze polityk publicznych wymaga jak najszerszej i otwar- tej debaty. W praktyce oznacza to włączenie w proces wielu uczestników z różnymi poglądami 27 R. Szarfenberg, Nauki o i dla polityki publicznej: podejścia teoretyczno-metodologiczne, w tym zbiorze.