zewnętrzne i wewnętrzne aspekty bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego Wojciech Wypler uniwersytet warszawski SAMOUSprAWieDLiWiANie ZAcHOWANiA A rOZLUźNiANie StANDArDÓW MOrALNYcH Streszczenie W artykule przedstawiono koncepcje samousprawiedliwiania zachowania (L. Festinger, A. Bandura, G.M. Sykes i D. Matza) jako ważny psychologiczny mechanizm, w wy- niku którego jednostki są w stanie naruszać kolejne granice uznawanych przez siebie norm i wartości, nie obniżając jednocześnie swojej pozytywnej samooceny w zakresie moralności. Słowa kluczowe: samousprawiedliwianie, nieuczciwe zachowanie, techniki neutralizacji, dysonans poznawczy Nieuczciwy handlarz używanych samochodów pytany przez dziennikarza o to czy nie ma wyrzutów sumienia, sprzedając niesprawne i potencjalnie niebezpieczne pojazdy niczego nieświadomym klientom odpowiada: „Jakichś strasznych nie, bo wiem, że j e śl i ludzie nie kupią ode mnie, to kupią od kogoś innego. Nikogo do niczego nie zmuszam” (Wątor, 2013). Barman, który opowiada innemu dziennikarzowi, o sposobach jakimi oszukuje klientów klubu, w którym pracuje, zagadnięty o ewentualne poczucie winy tłumaczy: „Po pierwsze, nie oszukujemy wszystkich klientów. Po drugie, c i , k t ó r y c h o s z u k u - jemy, często sami sobie na to zasłużyli” i dalej sugeruje, że w ten sposób miałyby być traktowane tylko osoby nieuprzejme czy niegrzeczne dla obsługi lokalu (Bryła, 2012). Mężczyzna, który przywłaszczył sobie pieniądze wydawane z nadmiarem przez zepsuty bankomat, wyjaśnia: „Uważałem, że to była okazja. P r z e c i e ż n i k o g o n i e WYPLER W. (2013), Samousprawiedliwianie zachowania a rozluźnianie standardów moralnych, [w:] J. Lipińska-Lokś, G. Miłkowska i A. Napadło-Kuczera (red.), Zewnętrzne i wewnętrzne aspekty bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego, Zielona Góra, Oficyna Wydawnicza UZ, 27 – 41.