ANLAM[A]’NIN KAYNAĞI OLARAK KALP-RUH-NEFS [ בʬ - חʥʸ - נפʹ=LȆB  -RUAH-NAFEŞ] ÜÇLÜ“Ü: MO“E“ MAIMONIDE“ ÖRNEĞİ i Yrd. Doç. Dr. Mehmet Sait TOPRAK Dokuz Eylül ÜŶiǀeƌsitesi İlahiyat Fakültesi sait.toprak@deu.edu.tr ÖZET Bu çalışŵa, Oƌtaçağ Yahudi filozoflaƌıŶdaŶ ‘aŵďaŵ Moses MaiŵoŶidesiŶ ;d. ϯϬ Maƌt ϭϭϯϱ/ö. ϭϯ Aƌalık ϭϮϬϰͿ Felsefe ile DiŶi ďuluştuƌŵa ǀe ďaƌıştıƌŵa çaďasıŶıŶ ďiƌ üƌüŶü olaŶ Yahudi skolâstiğiŶiŶ teoloji külliyatı ŶiteliğiŶdeki Delâletül-Hâirîn=Moreh Nevukhim [ ʤʸʥʮ ʭיʫʥנבŞaşkıŶlaƌa Kılaǀuz / KaƌaƌsızlaƌıŶ ‘ehďeƌi] adlı eseƌi özeliŶde yapılŵıştıƌ. MaiŵoŶides, Kutsal MetŶiŶ liteƌal olaƌak aŶlaşılŵası güçlüğüŶü, anlamıŶ ǀe anlamaŶıŶ kayŶak[laƌ]ı olaŶ kalp-ruh-Ŷefs üçlüsüŶüŶ Kutsal “özüŶ alegoƌik okuŵasıŶda; sıƌasıyla Kalb i; aklıŶ-diŵâğıŶ merkezi, R u h u; İlahî EsiŶ kayŶağı ǀe Nefs i; DüşüŶeŶ BeŶ şekliŶde tasaƌıŵlayarak kendi aŶlaŵ[a] ǀe yoƌuŵlaŵa ŵetodolojisiŶi iŶşâ etŵek suƌetiyle aşŵaya çalışŵıştıƌ. Aƌaştıƌŵa; ilk olarak, anlama ǀe anlamaya özŶellik katıp ďeŶlik kazaŶdıƌaŶ, duygusal zekaŶıŶ ǀe hissiyâtıŶ ŵasdaƌı ǀe ŵeŶďaı olaŶ Kalp, ikinci olarak, Yahudî felsefesi ǀe düşüŶüŶde öŶeŵli ďiƌ aŶlaŵ taşıyaŶ ǀe “toalı filozoflaƌıŶ apospasŵa tou theu TaŶƌıŶıŶ ďiƌ paƌçası diye taŶıŵladıklaƌı Ruh, üçüncü ve son olarak da, MaiŵoŶidesi ďüyük çapta etkileyeŶ Aƌistoteles, İďŶ “iŶa ǀe FaƌaďîŶiŶ duygulaŶıŵ, tasaƌıŵ ǀe ŵaksat/kasıtlaƌıŶ kayŶağı kaďul ettikleri N e f s , -İďƌaŶĐa özgüŶ kullaŶıŵlaƌı dikkate alıŶaƌak-, heŵ TeǀƌatıŶ ďu kaǀƌaŵlaƌı kullaŶıŵı, heŵ de MaiŵoŶidesiŶ oŶlaƌa dâiƌ yoƌuŵ ǀe açıklaŵalaƌı çeƌçeǀesiŶde yeŶideŶ incelenecektir. MaiŵoŶidesiŶ geƌek “özlü ǀe Yazılı Toƌaya geƌekse de Yahudî geleŶeğiŶiŶ oluştuƌduğu felsefî aƌkaplaŶa sâdık kalaƌak, anlamıŶ ǀe anlamaŶıŶ kayŶağıŶı açıklaŵak içiŶ kullaŶdığı heƌŵöŶitik yöŶteŵi, oŶuŶ, Yahudî kutsal ŵetiŶleƌiŶiŶ yoƌuŵu/yoƌuŵlaŶŵası ǀe aŶlaşılŵası/aŶlaŵı üzeƌiŶde saƌfettiği çaďayı gösteƌiƌ Ŷiteliktediƌ. TevƌattaŶ haƌeketle, pƌototip Adaŵ KadŵoŶ, yaƌatılaŶ tüŵ güçleƌi teŵsil edeŶ küçük düŶya İŶsaŶıŶ TaŶƌıŶıŶ sûƌeti, göƌüŶtüsü ǀe ďeŶzeyişiŶdediƌ ;Nefeş Ahayiŵ ϭ:ϭͿ. İŶsaŶı [Iŵitatio/Iŵago Dei] ol arak tasavvur eden Maimonidese göƌe, ďütüŶ ĐaŶlılaƌ aƌasıŶda sadeĐe İŶsaŶ, TaŶƌı giďi düşüŶŵe, kaƌaƌ ǀeƌŵe ǀe çözüŵleŵe yeteŶeği ile ;özgüƌͿ iƌâdeye hak kazaŶŵıştıƌ. İƌâde etŵek, oŶa göƌe, ayŶı zaŵaŶda yaratŵaktıƌ, yaƌat [abil] m a / [e] k ise kendinde-keŶdisiŶi ifşâ ǀe ifâde etmektiƌ. İƌâde [izâ erâde şeyeŶ] ve Söz [en-yeqûle lehû] ile ;heƌͿ şeyi yaƌataŶ [kün fe-yekûn] TaŶƌı, adeta İŶsaŶı keŶdi elleƌiyle yoğurŵuştuƌ. TaŶƌı elleƌiyle o üçlüŶüŶ haŵuƌuŶu yoğuƌuşuŶuŶ aĐısıŶı ǀe lezzetiŶi, ďeşeƌiŶ ďedeninde sûrete bürünerek anlam ve anlama ile keŶdisiŶi ďâtıŶ ikeŶ zâhiƌ kılŵıştıƌ, İŶsaŶla ya da oŶuŶ sâyesiŶde. Anahtar kelimeler: Moses Maimonides, Anlam, Anlama, Kalp, Ruh, Nefs, Lȇď, ‘uah, Nafeş, Yahudî Felsefesi. [Lisan olŵasaydı iŶsaŶ, İŶsaŶ olŵazdı] Mâl-insân leǀlâl-lisân . [Kişi, diliŶiŶ altıŶda saklıdıƌ, giysisiŶiŶ değil] = el-ŵeƌu ŵahďûuŶ tahte tayyi lisânihi lâ taylasânihi. ;Hz. AliͿ. [ תʔʲ ֑ʕː תʩ֣ʑ שʠʒʸ ʤʕʥʤ ֭ ʍʩ ת֣ ʔʠ ʍʸʑʩ] Yirəaṯ Yəhǁâ ƌēšîṯ dāaṯ ;TaŶah ϮϬϬϱ, Mişlei ϭ:ϳͿ [افة هΨة مϤ الحكαأέ]=‘esül-hikŵeti ŵehâfetullah. (Beyhakî 1985, I, s. 470-471, nu: 742) Asıl Hikŵet, TaŶƌıya saygıyladıƌ yahut BilgeliğiŶ ta keŶdisidiƌ TaŶƌı koƌkusu.