1 (Kültür Tarihimizde Gizli Diller ve Şifreler, Edt. Emine Gürsoy Naskali ve Erdal Şahin, Picus Yayınları, İstanbul 2008, s. 11-34) KUŞ DİLİ Erdal ŞAHİN * Dünya halklarının sözlü edebiyatlarında ve dinî eserlerinde kimi insanların hayvanların dillerini anladığı ve konuştuğu belirtilir. Bu eserlerde hayvanların, özellikle kuşların dilinin bilinmesi, genellikle doğanın sırlarına ermek ve gaipten haber verme yetisine sahip olmak anlamına gelir. 1 Bizim kültürümüzde de bazı masal veya destan kahramanlarının kuşlarla konuştukları, şamanların (kamların) kuş sesleriyle ruhlar âlemine ulaştıkları görülür; Müslümanlığın kutsal kitabı Kur’an’da Süleyman peygamberin kuşlarla konuşup anlaştığına yer verilir. Geçmişte üstün yetenekli veya mucize sahibi bazı insanların ‘kuşlarla konuşmaları’ inancı ve bazı özel kişilerin ‘kuşları taklit ederek bir şeyler anlatmaları’ diğer insanlarca çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. 'Kuş dili' kelime grubu, kuş dilli dünya kültüründen ve Şamanlık (Kamlık) kültürümüz ile özellikle Kur’an’da geçen 'mantıku’t-tayr'dan mülhem olarak sözlü ve yazılı kültürümüzde türlü şekil ve anlamlar kazanarak kullanılmıştır. Bu gizemli söz, eskiden 'vahdet-i vücut' temalı eserler ile mutasavvıf şairlerin ortak dilini ifade etmiş ve bazı çevrelerin çeşitli şekillerdeki gizli dillerine karşılık olarak kullanılagelmiştir. 1. Şamanizmde Kuş Dili Geçmişte inanç dünyamızın bir dönemini oluşturan ve bugün özellikle Sibirya’da devam eden Şamanlık inancında, şamanın belli seansların gerçekleştirilebilmesi için ruhlarla iletişim kurulmasında kullanılan ‘gizli dil’i bilmesi gerektiği kabul edilir. 2 Özel güçlere sahip olduğu düşünülen şamanların kullandıkları gizli dil, genellikle ya hayvanların dilleri ya da onların seslerini taklitten ibarettir. Bu nedenle, bir şamanda bulunması gereken en önemli özelliklerden biri hayvan seslerini taklit etme yeteneğine sahip oluştur. 3 Şamanın dinî tören * Dr. Erdal Şahin, Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. 1 Geniş bilgi için bk. Manabu Waida, “Birds”, The Encyclopedia of Religion, C. 2, New York 1987, s. 224-227; Kürşad Demirci, “Hayvan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 17, İstanbul 1998, s. 81-83; Rene Guenon, “Kuşların Dili”, çev. Dr. İsmail Taşpınar, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 23 (2002/2), s. 77-82. 2 Mircea Eliade, Şamanizm, çev. İsmet Birkan, İstanbul 1999, s.123. 3 Mircea Eliade, age., s.124.