Hasan ŞENER / 1 OSMANLI DÖNEMİ TRABZON MEZAR TAŞI MANZUMELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME * Yrd. Doç. Dr. Hasan ŞENER ** Özet Mezar kitabeleri, birer tarihi vesika olarak tarihten günümüze ışık tutmaları bakımından oldukça önemlidir. Bu kitabeler, ait oldukları dönemin sosyal yapısına ve ekonomisine ilişkin bilgiler vermenin yanında birer edebi eser olma özelliği de taşımaktadır. Manzumelerle dolu Trabzon mezar taşları, edebi değere sahip en güzel örneklerdendir. Bu yazıda, Trabzon mezar taşı manzumelerinde ölüm, dünya, felek, ecel, fena kavramları irdelenecek ve bu manzumelerdeki edebi sanatlar tespit ve tasnif edilecek. Anahtar Kelimeler: Trabzon, mezar taşı, manzume, ölüm, dünya, felek. AN EVALUATION OF THE OTTOMAN PERIOD TRABZON TOMBSTONE POEMS Abstract Epitaphs as historical artifacts are important to shed light on past to present. These epitaphs have the information about social structure and economy of their periods and also they have the characteristics of literary work. Trabzon epitaphs including poems are paragon in terms of having the characteristics of literary work. In this study, poems of Trabzon gravestone are examined according to concept of death, world, fate, time of death and evil and literary arts in these poems are determined and classified. Key words: Trabzon, gravestone, poem, death, world, fate. Giriş Yeryüzünde yaşam süren tüm canlılar bir gün, “bütün yaşam süreçlerinin geriye dönüşü olmayacak biçimde durması” 1 , “bir insan, bir hayvan veya bir bitkide hayatın tam ve kesin olarak sona ermesi” 2 , “bir canlının doku ve organlarındaki bütün yaşam süreçlerinin kesin olarak sona ermesi” 3 şekillerinde tanımlanan ölüm gerçeği ile karşılaşacaklardır. Doğum ve evlenme gibi insan hayatındaki en önemli evrelerden biri olan * Bu makale 25-26 Kasım 2004 tarihinde Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi’nce düzenlenen Uluslararası Türk Kültüründe Ölüm Sempozyumu’nda bildiri olarak sunulmuştur. ** Kilis 7 Aralık Üniversitesi Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi-KİLİS 1 Ana Britanica, “ölüm” mad. Ana Yay. C.17, İst. 1989, s.295 2 Meydan Larousse, “ölüm” mad., Sabah Gazetesi Yay., C.15, s.333 3 Temel Britanica, “ölüm” mad.,Ana Yay., C.13, s.270