International Conference EDUCATION, SCIENCE, ECONOMICS AND TECHNOLOGIES IN THE GLOBAL WORLD 12 th -14 th September, 2008, BURGAS, Bulgaria DALARIN FONKSYONLARI: TÜRKYE DALARI ÖRNE FUNCTIONS OF MOUNTAINS: A CASE STUDY IN THE MOUNTAINS OF TURKEY Abdullah SOYKAN, Recep EFE, Emin ATASOY Abstract:Mountains are home to approximately one-tenth of the world’s people, cover one-fifth of the earth’s land surface, and occur in 75 percent of the world’s countries. More than half of the world’s fresh water originates in mountains, and all the world's major rivers are fed from mountain sources. After coasts and islands, mountains are the most important destinations for global tourism. Tourists are attracted to mountains for many reasons: the climate and clean air, varied topography, scenic beauty, local traditions, 'simple' lifestyles, and the opportunities to practise sports that require steep slopes or winter snow. More than 50 million people visit mountains each year and about 15-20 % of the global tourism industry - US$ 70-90 billion per year - is associated with mountain areas. Turkey's mountains and forests are mostly undeveloped, existing as wonderful natural preserves for an extraordinary variety of wild life, flora and fauna. The mountainous nature of the country has influenced its cultural evolution. For centuries, nomads and semi-nomadic peoples have moved yearly to the fresh pastures of the higher elevations in the summer. These alpine meadows, called yayla (high plateau or upland), house nomadic people whose traditional culture is still preserved. In this study, the mountains in Turkey have been studied and classified in terms of their geological formation, geomorphology, ecology, cultural, historical features and alternative sports and tourism activities. Key words: Mountain geography, Turkey, geotourism, natural and cultural features Giri Dalık alanlarda yaayan insanların küresel ekonomiye dorudan katılımlarında önemli bir gelir kaynaı olan turizm için, dalık alanlar esiz potansiyeller sunarlar. Bu alanlar klim, farklı yapılar, deiik oluum, ekil ve yükseklikler gibi çok çeitli ekosistemlerin özel kombinasyonlarına sahiptir. Ekvatordan kutuplara kadar her kıtada yer alan dalar, insanlıın var oluundan beri bata yayla kültürleri ve yaylacılık, da festivalleri, tarım, hayvancılık, ticaret ve taımacılık olmak üzere daima fonksiyonel olmulardır. Zamanımızda çok az yatırım yapılan dalık alanlar, ekonomik bakımdan marjinal yerler olup, buralarda yaayan toplulukların dezavantajlı konumlarının sonucu olarak kaynaklarının farklı ekillerde kullanımını beraberinde getirmektedir. Da turizmi, söz konusu kaynakların sürdürülebilir kullanımında hiç üphesiz en önemli çıkı noktası olmaya aday bir ekonomik faaliyet olarak algılanmalıdır. Çünkü turistlerin önemli varı noktalarından biri olan dalar, yaklaık Dünya turizminin %20’ sine (80 milyar ABD Doları) karılık gelmektedir. Bu durum milli ekonomilere katkıları az gibi görünen dalık alanların turizm bakımından deerini açıkça ortaya koymaktadır. Temiz hava ve mekânlar, serinlik, vahi doa ve yerekilleri, manzara çeitlilii, yerel halk ve kültürler, salık, özel sportif etkinlikler, daların balıca turizm çekiciliklerini oluturmaktadır. Türkiye’ de batıda Kazdaı’ndan douda Arı Daı’na, kuzeydeki Ilgaz ve Kaçkar dalarından güneydeki Toros zirvelerine kadar uzanan Anadolu yaylası boyunca her türlü etkinlie cevap verebilecek özelliklere sahip sayısız da mevcuttur. Bunların farklı formları, ekolojik zenginlikleri ve doallıkları, yapılmak istenen etkinliklere sınırsız seçenekler sunar. Karadeniz sıra dalarının serin yaylaları, yeil meraları ve karıık ormanları, güneydeki Toros dalarının karstik doa harikaları, Türkmen çadırları ile birlikte ortamı süsleyen kar ve çiçek örtüleri, Orta ve Dou Anadolu’daki volkanik tepe ve zirvelerdeki çekicilik ve sportif imkânlar bunlardan sadece bazılarını oluturmaktadır. Bu çalımada Türkiye’deki dalar farklı fonksiyonel özelliklerine göre ayrılmıtır. Bu