176 TURİZM EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN TURİZMDE KARİYER ALGILAMALARI: ÇANAKKALE, MERSİN VE KIBRIS’TA BİR ARAŞTIRMA* Yrd. Doç. Dr. Tülay Güzel Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Turizm Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Gürkan Akdağ Mersin Üniversitesi, Turizm Fakültesi Arş. Gör. Ozan Güler Mersin Üniversitesi, Turizm Fakültesi Süreyya Şener Girne Amerikan Üniversitesi, Uygulamalı Sosyal Bilimler Fakültesi *Bu çalışmada kullanılan verilerin bir kısmı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu tarafından desteklenen 2010/133 nolu projeden alınmıştır. Yayını kaynak göstermek için; Güzel, T., Akdağ, G., Güler, O. ve Şener, S. (2014). Turizm Eğitimi Alan Öğrencilerin Turizmde Kariyer Algılamaları: Çanakkale, Mersin ve Kıbrıs’ta Bir Araştırma,18 Nisan 2014, 3.Doğu Akdeniz Sempozyumu, ss:176-187, Mersin. ISBN:978- 605-4940-06-6 Özet Turizm lisans eğitimi alan öğrencilerin turizmde kariyer algılamalarını araştıran bu çalışma kolayda örnekleme tekniği ile üç farklı üniversitede eğitim gören toplam 414 öğrenciden Roney ve Öztin’in (2007) geliştirdiği anket yardımıyla veri toplamıştır. Elde edilen sonuçların daha önceki çalışmalar ile oldukça benzer olduğu görülmektedir. Buna göre öğrencilerin turizmde kariyer algılamalarının cinsiyet, mezun olunan lise, eğitimden duyulan memnuniyet ve sektörde deneyim değişkenlerine göre istatistiksel olarak farklılaşmadığı anlaşılmıştır. Öğrencilerin turizmde kariyer algılamalarına ilişkin görüşleri incelediğinde öğrencilerin turizmde kariyerin gerek olumlu gerekse olumsuz etkileri hakkında kararsız bir tutuma sahip oldukları görülmektedir. Öğrencilerin en yüksek kariyer algılamalarının ‘turizmin yurtdışında çalışma olanağı sağlaması’ ve yeni insanlarla tanışmanın verdiği keyiften kaynaklandığı’, en olumsuz algılamaların ise ‘turizmin diğer işlerden daha az saygın olması’,‘turizmin cinsiyet ayrımına yol açması’,‘sosyal yaşantıya zaman bırakmaması’ ve ‘ekonomik getirinin azlığı’ndan kaynaklandığı söylenebilir. Çalışma teorik ve uygulamaya yönelik çıktılar ve önerilerle son bulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Turizm eğitimi, turizmde kariyer, turizm endüstrisi 1.Giriş Kitle turizminin tüm dünyada gelişmesi ile birlikte; Türkiye coğrafi avantajları ve iklim koşullarının da etkisiyle turizm alanında hızlı bir ilerleme sergilemiştir. 1990’lı yıllardan itibaren ilerleyen hızlı liberal politikalar altında devlet desteği ve teşvikler ile kalkındırılmaya çalışılan turizm endüstrisi, süreç içerisinde istenen altyapı ve tesis yatırımlarına kavuşmuş ancak bu durum aynı zamanda uluslararası arenada düşü k oda ücreti, düşük personel kalitesi ve çevresel bozulma sonucunu beraberinde getirmiştir (Roney ve Öztin, 2007:5). en büyük problem ise nitelikli ara eleman ve turizm eğitimi almış kişilerin sektörel istihdamının eksikliği olarak göze çarpmaktadır. Gerek doğrudan gerekse dolaylı ekonomik etkilerinden dolayı güçlü bir istihdam sağlayıcı olarak kabul edilen turizm endüstrisi buna karşın düşük kaliteli ve düşük ücretli işlerden dolayı personel devir hızı yüksek ve bu açıdan kötü bir şöhrete sahip endüstril erden birisidir (Roney ve Öztin, 2007:5). Öyle ki, yapılan araştırmalar turizm eğitimi alan nitelikli personelin önemli bir bölümünün turizm sektöründe çalışmak istemediklerini veya çalışmadıklarını göstermektedir. Buna karşın turizm endüstrisinin hizmet baskın yapısı ve tüketicilerin temel ihtiyaçlarından ziyade psikolojik ihtiyaçlarının tatmin edilmeye çalışılması nitelikli işgücü gerekliliğini baskın bir biçimde ortaya koymaktadır (Hacıoğlu, 2010:14). Bu temel sorunların üstesinden gelebilmek adına Türkiye’de turizm endüstrisi altında yer alan alt sektörlerin hizmet kalitesinin yükselmesi ve işgücü istihdamının daha başarılı hale gelmesi amacıyla orta öğretim ve yüksek öğretim çatısı altında bir çok turizm ve otelcilik eğitimi veren okul açılmıştır (Gürkan vd., 2010:352). Buna karşın bu okullardan mezun olan öğrencilerin önemli bir bölümünün turizm sektörü dışındaki sektörlerde çalışmayı tercih ettiği görülmektedir (Duman vd., 2006:52; Gürkan vd., 2010:353). Nitelikli personel ihtiyacı duyan işletmelerin, bilhassa uluslararası işletmelerin personel ihtiyaçlarını karşılamada turizm eğitimi alan öğrencilerinin algılamalarını göz ardı etmeleri, çok büyük sabit ve değişken yatırım maliyetlerine katlanılarak kurulan işletmelerin nihai hedefi olan hizmet kalitesi ve dolayısıyla müşteri memnuniyeti hedeflerine zarar verecektir (Roney ve Öztin, 2007:5). Bu noktada belirtmek gerekir ki, her ne kadar sektörlerden nitelikli personel alımı konusunda seçici olması beklenirken, öğrencileri eğitme ve sektöre yetiştirme görevi olan turizm okullarının da benzer şekilde kariyerini, eğitim aldığı alanda yapmaya devam edecek öğrenci sayısını arttırıcı çabalar içinde olması gerekir. Kuşluvan ve Kuşluvan (2003), turizm eğitimi alan 397 öğrenci üzerinde gerçekleştirdiği araştırmada, öğrencilerin sektörde kalmak istememelerinin önemli nedenlerinden birinin turizm okullarında verilen eğitimin sektör gerçeklerine uymaması olduğunu belirtmiştir. Staj ve sezonluk çalışmalarını belirli kısıtlar altında gerçekleştiren öğrencilerin (Gürkan vd., 2010:357), sektörden soğumalarını engellemek,