Archeologia Polski, t. LIII: 2008, z. 1 PL ISSN 0003‑8180 M E T O D Y I M E T O D O L O G I A TOMASZ PUROWSKI BADANIA TECHNIKI WYROBU PACIORKÓW SZKLANYCH OKRESU HALSZTACKIEGO METODAMI PETROGRAFICZNYMI Podstawowe elementy, z których składa się szklany paciorek, to osnowa (część niezdobiona) i ornament. Każdy z tych elementów był w przeszłości formowa‑ ny w bardzo różny sposób. W niniejszym artykule podjęta została problematyka technik wykonania pierwszego z nich. Zagadnienia dotyczące dekorowania oma‑ wianych przedmiotów wymagają osobnego opracowania. Poznanie metody wytwarzania paciorków szklanych jest ważne z kilku po‑ wodów. Po pierwsze, pozwala na odtworzenie jednego z etapów procesu produk‑ cyjnego, który następuje po uprzednim wytopieniu masy szklanej z surowców. Umożliwia więc odpowiedź na podstawowe pytanie: w jaki sposób formowa‑ no przedmioty? Technika wykonania jest zatem jedną z przesłanek określają‑ cych poziom rozwoju szklarstwa na danym terenie. Po drugie, niektóre metody (np. wydmuchiwania) wykorzystywane były tylko w pewnych odcinkach czasu i przez konkretne ośrodki wytwórcze. Z tego powodu sposób wykonania może pomóc w określeniu chronologii i pochodzenia przedmiotów (M. Dekówna, A. Szymański 1971, s. 283; T. Stawiarska 1974, s. 177). Archeolodzy i historycy szkła wyróżniają kilka metod wytwarzania pacior‑ ków szklanych w przeszłości. Są to techniki: nawijania, wyciągania, wydmuchi‑ wania, mozaikowa, wycinania z kawałka zastygłego szkła, prasowania, spieka‑ nia, odlewania, tzw. kropli (Z.A. L’vova 1958; 1979; 1980; W.G.N. van der Sleen 1967; J. Olczak 1968; M. Dekówna, A. Szymański 1971; T. Stawiarska 1974; 1985; Ö. Kücükerman 1995; M. Dekówna 2007, s. 78–87). Badania nad sposobami formowania omawianych przedmiotów znanych ze stanowisk kultury łużyckiej są mało zaawansowane. Do tej pory ustalono jedynie, że wykonywane były techniką nawijania. Udało się to stwierdzić w odniesieniu do niektórych paciorków odkrytych na osadach w Smuszewie, pow. Wągrowiec (D. Durczewski, J. Olczak 1966, s. 57) i Wicinie, pow. Żary (J. Olczak 1999, s. 14, 17; M. Starynowicz 2005, s. 31; T. Purowski 2007a; 2007b, s. 84–85). Według J.T. Matysiaka i T. Prokopa (2005, s. 51) egzemplarz z Zakrzówka Szlacheckiego, pow. Radomsko, został wytworzony metodą „...na tzw. ‘kroplę’ lub nawijania...”.