1. GİRİŞ Doksanlı yıllardan itibaren dünyanın farklı bölgele- rinde yaşanan finansal krizlerdeki artışa paralel olarak, geliştirilen finansal kriz modellerinin sayısı da artmıştır. Geliştirilen modellerin temel amacı, finansal krizlerin oluşumunda etkin olan faktörleri belirlemek ve bu kriz- lerin öngörülebilmesini sağlamaktır. Finansal krizlerin öngörülmeye çalışılması, kriz maliyetlerinin en aza in- dirilmesi yanında olası krizlerin önlenmesi açısından da önem taşımaktadır. Uygulamalı finansal kriz modelleri literatürde genellikle standart modeller ve bu modellere alternatif olarak geliştirilen yeni modeller başlıkları altın- da incelenmektedir. Standart modeller, sinyal yaklaşımı (Kaminsky vd., 1998) ve sınırlı bağımlı regresyon (Logit- Probit) modelleridir (Frankel ve Rose, 1996). Diğer yan- dan son yıllarda finansal krizlerin öngörüsünde çok sayı- da analiz tekniği kullanılmaktadır. Örneğin bu makalede kullanılan Markov rejim değişimi (MRD) modeli (Hamil- ton, 1989) ile sınılama ve regresyon ağaçları (Classifica- tion and Regression Trees-CART) modeli (Breiman, 1984) sözü edilen modellerdendir. Bunların dışında, yapay sinir ağları modeli (Nag ve Mitra, 1999), Fisher diskriminant analizi (Burkart ve Coudert, 2000) ve sınırlandırılmış VAR modelinden de (Krokoska, 2000) söz edilebilir. Çalışmanın temel amacı CART ve MRD modelleri- ni kullanarak 1990:01-2009:07 döneminde Türkiye’de yaşanan finansal krizlerin öncü göstergelerini belirle- mek ve bu krizlerin öngörülebilirliğini analiz etmek- tir. Bu bağlamda çalışma iki açıdan literatüre katkıda bulunmaktadır. Bunlardan birincisi iki farklı yöntemin karşılaştırmalı bir biçimde kullanılmasıdır. Konuya ilişkin araştırmalarda bu yöntemlerin birlikte kulla- nıldığı çalışma sayısının sınırlı olduğu görülmüştür. Özellikle CART modeli kullanılarak sadece Türkiye’ye ilişkin bir çalışmaya tarafımızca rastlanmamıştır. Di- ğer taraftan literatür taramalarında krizlerin öngörü- lebilirliği ile ilgili çalışmaların büyük çoğunluğu 2008 Küresel Finansal Kriz’i öncesi dönemi kapsamaktadır. Bu nedenle çalışmanın literatüre ikinci katkısı 2008 Küresel Finansal Krizi’ni kapsamasıdır. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde 1990:01- 2009:07 dönemi Türkiye’de yaşanan finansal krizler incelenmiştir. Üçüncü bölümde CART ve MRD mo- delleri ile ilgili yapılan literatür taramasına, dördüncü bölümde çalışmada kullanılan model, veri kaynakları ve değişkenlere, beşinci bölümde uygulamalara yer verilmiş, altıncı bölümde ise uygulamalara ilişkin ge- nel değerlendirmeler aktarılmıştır. Finansal Krizlerin Belirleyenleri ve Öngörülebilirliği: Türkiye Üzerine Bir Uygulama Determinants of Financial Crises and the Predictability: A Case Study for Turkey Muhammet Ali AVCI 1 , N.Oğuzhan ALTAY 2 Cilt: 13 • Sayı: 1 • Ocak 2013 ss. 113-124 113 1 Dr., Pamukkale Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, malia@pau.edu.tr 2 Prof.Dr., Ege Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, oguzhan.altay@ege.edu.tr EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW ÖZET Bu çalışmanın amacı, 1990:01-2009:07 dönemi Türkiye’de ya- şanan finansal krizlerin öngörülebilirliğini ve bu krizlerin öncü göstergelerini Regresyon Ağaçları ve Markov Rejim Değişimi modellerini kullanarak incelemektir. Uygulama sonuçlarına göre regresyon ağaçları modelinde, para piyasası baskı endek- si, yurtiçi kredilerin endüstriyel üretime oranı, M2/rezervler, enlasyon, Markov rejim değişimi modelinde ise ticaret haddi, ticaret dengesi, enlasyon ve M2/rezervler gibi göstergeler fi- nansal krizleri öngörmede başarılı bulunmuşlardır. Bu kapsam- da Türkiye’de, 1994 ve 2001 yıllarında yaşanılan krizler öngörü- lürken, 2008 Küresel Finansal Krizi öngörülememiştir. Anahtar Kelimeler: Finansal kriz, öngörülebilirlik, regresyon ağaçları, markov rejim değişimi ABSTRACT The aim of this study is to analyze the predictability of inancial crises and to determine the leading indicators of these crises in the period of 1990:01-2009:07 for Turkey by using Regression Trees and Markov Regime Switching models. According to the results, in Regression Trees model for predicting inancial crises the most signiicant indicators are; money market pressure index, rate of industrial production to domestic credit, M2/Reserves, inlation, on the other hand in Markov Regime Switching model these indicators are terms of trade, balance of trade, inlation and M2/Reserves. In this context, while the inancial crises experienced in Turkey in 1994 and 2001 are successfully predicted, 2008 global inancial crisis could not be predicted. Keywords: Financial crisis, predictability, regression trees, markov regime switching