Lechosław Jocz Universität Leipzig „Slavia Occidentalis“ 69(2012), 109-121. System samogłoskowy współczesnego języka górnołużyckiego 1 1 Materiał i wybrane aspekty metodologiczne 2 Materiał badawczy stanowiły nagrania swobodnych rozmów z siedmioma rodzimymi użytkownikami języka górnołużyckiego o łącznym czasie trwania około pięciu i pół godziny. Postulowana zazwyczaj w opracowaniach teoretycznych i stosowana w badaniach metodologia gromadzenia materiału, polegająca na odczytywaniu przez informatorów odpowiednio przygotowanych tekstów czy zdań, jest dla języka górnołużyckiego zupełnie nieodpowiednia. Rodzimi użytkownicy wykazują bowiem przy czytaniu zazwyczaj wymowę ortograficzną oraz silną interferencję języka niemieckiego w rozmaitych proporcjach, co wpłynęłoby negatywnie na jakość badawczą tak zgromadzonego materiału. Analiza akustyczna i fonologiczna została ograniczona do morfemów rodzimych. Występujące w tekstach niezaadaptowane morfemy pochodzenia niemieckiego zostały uznane za wynik przełączania kodu językowego. Takie rozwiązanie bazuje m.in. na następujących faktach: (1) rodzimi użytkownicy odczuwają niezaadaptowane słowa niemieckie jako elementy obce górnołużyckiemu systemowi językowemu, nawet jeśli nie znają łużyckich odpowiedników; (2) słowa odczuwane jako obce są nieustannie aktualizowane według wymowy niemieckiej i w związku z tym rozwijają się fonetycznie inaczej niż słowa rodzime; oprócz tego: (3) Obce artykulacje samogłoskowe – ani jako fonemy, ani jako alofony – nie występują w rodzimych słowach górnołużyckich. Ogólnie pojawiają się one w tekstach z niską częstotliwością; (4) w słownictwie podstawowym w wąskim ujęciu nie ma praktycznie zupełnie zapożyczeń z języka niemieckiego (i żadnych słów z obcymi segmentami); 1 Niniejszy artykuł jest rozszerzonym streszczeniem mojej pracy doktorskiej Wokalowy system hornjoserbskeje rěče přitomnosće. Z racji charakteru artykułu ograniczam bezpośrednie odniesienia do literatury do minimum (staram się przy tym powoływać się na prace znane i dostępne w Polsce) i pozwalam sobie odwołać się tu ogólnie do wersji książkowej mojej pracy, która ukazała się w roku 2011 pod tym samym tytułem. 2 Wokalowy system…, s. 56-66, 75-82.