Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü III. Genç Bilim Adamları Sempozyumu 16-17-18 Mayıs 2011 Türk Sanatında Deve ve Fil Figürleri Çağlayan HERGÜL  Figürlü anlatım her medeniyetin görsel sanatında geniş bir repertuara sahiptir. İnsanlığın mağaralarda kayaların üzerine yaptığı tasvirlerle başlayan bu görsel dışavurum isteği yine insanlığın medeniyet seviyesine paralel bir gelişim göstererek günümüze kadar gelmiştir. Bu süreçte figürlerin bir araya getirdiği ikonografik kompozisyonlar dünyevi ve hayali anlatımların bir nesneye aktarımıyla karşımıza çıkmaktadır. En ilkel inanç sistemlerinden tek tanrılı inanç dünyasına, ilkel insanın av sahnelerinden modern savaş tablolarına kadar bu görsel aktarım figürleri veya komozisyonlar tasvirin estetik değeri yanında yapıldıkları dönemin inanç, tarih ve kültür boyutunu da ortaya koymaktadır. Böylesi geniş bir sembolik ve ikonografik ifade dünyasında bu makalede ele alacağımız konu “Deve ve Fil” figürlerinin Türk sanatındaki sembolik ve ikonografik betimlemeleridir. Her iki figürün de Orta Asya Hayvan üslubundan başlayarak geçirdiği evrelerin, uygulandığı alanların, yüklendikleri sembolik ve ikonografik anlamların Türk sanatındaki figürlü anlatım repertuarında dikkate değer yanları bulunmaktadır. Türk sanatı tarihinin farkında olduğu bu figürlerin bir noktada tasnifi, hangi alanlarda kullanıldığı ve ne gibi bir üsluba sahip oldukları bizi düşündüren konudur. Bununla birlikte ikonografik anlatımların yüklendiği sembolik ifadeler bu figürlerin toplu bir şekilde değerlendirmesi fikrini doğurmuştur. Ele aldığımız her iki figürün Eski Orta Asya Türk kültüründe sıklıkla görüldükleri dönemler M.S. VII. yüzyıl ve sonrasıdır. Figürlerin çoğu Türkistan, Kuzey Hindistan ve İran coğrafyasındaki İslâmiyet öncesi ve sonrası buluntulardan günümüze ulaşmıştır. Daha çok binek, yük hayvanı ve hatta savaş aracı olarak kullanılan bu iki figür de Türk sanatının yayıldığı bölgelerdeki değerlerine göre bu sanatın bir figürü haline gelmişlerdir. Erken dönemlerde file karşın doğal yaşam alanı Orta Asya, İran, Afganistan olan çift hörgüçlü devenin Türk sanatında pek yer almaması dikkat çekicidir. Eski Orta Asya Türk sanatında  caglayanhergul@gmail.com