İbe Akcan, P. 2012. Türkçe öğretiminde sözlük kullanımı: Türkçe çalışma kitaplarında sözlüğe gönderen alıştırmalar. İçinde Aksan, M. ve Y. Aksan (Ed.) 2012. Türkçe öğretiminde güncel çalışmalar (93- 102). Ankara: Şafak. TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE SÖZLÜK KULLANIMI: TÜRKÇE ÇALIŞMA KİTAPLARINDA SÖZLÜĞE GÖNDEREN ALIŞTIRMALAR Pınar İbe Akcan Özet: Sözlük, hem anadili hem de ikinci dil öğretiminde önemli bir başvuru kaynağı olmasına karşın, öğretim ortamlarında etkin biçimde kullanılmamaktadır. Sözlük kullanma farkındalığı ve sözlükten verimli yararlanabilme yöntemlerini geliştirmeye yönelik bilgi sunumunun yanı sıra, sözlük gönderimli alıştırmalarda ve başvuru kaynağı olan sözlüklerde sözcük sunumuna ilişkin sorunlu durumlar göze çarpmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler kadar Türkçe anadili konuşucuları için de bir başvuru kaynağı olması umulan Türkçe sözlüklerin, Türkçe anadili öğretiminde etkin bir araç olarak kullanılıp kullanılmadığını, Türkçe Öğrenci Çalışma Kitaplarındaki sözlük kullanımı gerektiren alıştırmalar çerçevesinde ortaya koyabilmektir. Çalışmada, dil öğretiminin önemli bir alt alanını oluşturan sözcük öğretiminin en önemli araçlarından olan sözlükleri doğru ve etkin kullanabilmenin öneminden yola çıkılarak öncelikle sözlük kullanımının amaçlarına ve alt süreçlerine değinilmekte, ardından Türkçe alıştırmalarında sözcükle ilgili bilgi soran sorular içinde öğrenciyi sözlüğe gönderen alıştırmalar üzerinde yapılan çözümleme sunularak, sözlük etkinliklerinin yeterli olup olmadığı tartışılmakta ve iyileştirme anlamında önerilerde bulunulmaktadır. Anahtar Sözcükler: Türkçe öğretimi, sözcük öğretimi, sözlükbilim. 1. Giriş Sözlük kullanma becerisi, genel anlamda bilgiye ulaşma becerisi ya da okuduğunu anlama becerilerinin bir alt başlığı olarak düşünülebilir. Aradığı bilgiye ulaşmak üzere hızlı gözden geçirme yöntemini etkin biçimde kullanabilen birey sözlük gözden geçirmeyi de belirli bir bilgilendirme süreci sonunda gerçekleştirebilir. Uygulamalı dilbilimin en önemli alt alanlarından biri olan dil öğretimi ve öğrenimi sürecinin en önemli aşamalarından birisi de sözcük öğretimi ve öğrenimidir. Sözlük bu nedenle diğer işlevlerinin yanı sıra önemli bir kavram geliştirme ve sözcük öğrenme aracıdır. Yabancı dil öğretiminin, özellikle yetişkinlere yabancı dil öğretiminin ve özel amaçlar için yabancı dil öğretiminin önemli bir bölümünü oluşturan sözlük kullanma becerisi ne yazık ki anadili öğretiminde yeterince önemsenmemektedir. Yaman (2010) bir grup ilköğretim öğrencisi ile yaptığı çalışmada, öğrencilerin özellikle ders dışı okuma etkinliklerinde sözlük kullanmaya yönelik olumsuz tutumlar geliştirdiklerini belirtmiştir.