575 PROF. DR. NEJAT GÖYÜNÇ ARMAĞANI Celâleddin Karatay’ ı n Hayatı ve Siyasi Kariyeri * 1 Dr. Zehra ODABAŞI SÜ Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Celâleddin Karatay’ ın, devşirilmesinden gulâmhanede yetiş- mesine ve buradan Selçuklu devlet yöneticili ğine uzanan hayat hikâyesi birçok bilinmeyenlerle doludur. Bu çal ışmada onun çok yönlü kişiliği, çeşitli kaynaklardan tespit edilebildi ği kadarıyla ortaya konulmaya çalışılacaktır. Celâleddin Karatay’ ın hayatını anlatan dönemine ait müstakil bir eser bulunmamaktadır. Bu ne- denle onun siyasi ve askerî faaliyetleri ile sosyal ve kültürel olay- lar karşısında sergilediği davranışlarından hareketle onun kişiliği hakkında ipuçları verilmeye çalışılmıştır. 1. Celâleddin Karatay’ın Hayatı Türkiye Selçuklu Devleti’nde yönetici olmak için Müslüman olmak ön şart değildi. Bu uygulama, saray ile akrabal ığı olan bir- çok Hristiyan Rum’un devlet görevlerinde yer almasına neden ol- muştur. Bunlardan bazıları sonradan kendi istekleriyle Müslüman olmuşlardır. Bunlar dışında devlet kademelerinde görev yapan bir de kölelikten gelme Rumlar bulunmaktadır. Rum kölelerinin ucuz köle olması ve teşrifat için uygun niteliklere sahip olmaları, Türkiye Selçuklu sarayı için seçici unsur olmalarına neden olmuş- tur. Gulâm kökenli Rum kölelerden olduğu bilinen en önemli devlet adamlarından biri de XIII. yüzyıl devlet yönetiminde rol oynayan Celâleddin Karatay’dır. Gerek siyasi, gerekse sosyal ve kültürel alanlarda verdiği isabetli kararları, onun bir dönemin politikalarının belirleyicisi olmasında etkili olmuştur. Bu nedenle Karatay’ ın hayatı ve kişiliğinin bilinmesi, dönemin siyasi, sosyal ve dinî uygulamalarına da ışık tutacaktır. Celâleddin Karatay Rum asıllı bir köle olmasına rağmen üs- tün meziyetleri ve ahlâkı sayesinde Alâeddin Keykubad zama- * Bu çalışma Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen (Proje No. 10103010) “Selçuklu Devleti’nde Mühtedi Vakıları: Celâleddin Karatay Vakıları Örneği”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 2012), isimli Doktora tezinden faydalanılarak üretilmiştir.