Problemy śląska ze szczególnym uwzględnieniem wojewódzwa opolskiego wyzwaniem dla ekonomii społecznej 140 Trzy formy kapitału w Podmiotach Ekonomii Społecznej województwa opolskiego 141 Michał Broniszewski, Wojciech Goleński, Krystian Mesjasz Trzy formy kapitału w Podmiotach Ekonomii Społecznej województwa opolskiego Wprowadzenie Podmioty ekonomii (gospodarki) społecznej (PES) stanowiąc element gospodarki nie nasta- wionej wyłącznie na zysk (w sensie ekonomicznym), a głównie na realizację misji społecznej spełniają istotne funkcje (re)integracyjne. PES są uznawane za istotny element wielosekto- rowej polityki społecznej postrzeganej jako przestrzeń działań w ramach, których możliwe jest wykorzystanie różnego rodzaju zasobów (materialnych, ludzkich, kapitału społecznego i innych) będących w dyspozycji podmiotów publicznych i niepublicznych oraz stopnia ich zaangażowania w realizację poszczególnych celów, przyjętych w polityce społecznej 136 . W przypadku regionalnej polityki społecznej ogromną wagę przywiązuje się do zapew- nienia spójności społecznej, która postrzegana jest jako zdolność danej społeczności do zapewnienia dobrobytu wszystkim swym członkom, minimalizowania rozbieżności między nimi i unikania polaryzacji. Ma zatem zapobiegać nierównościom społecznym 137 . Jest więc wyrazem rozwoju społeczno-gospodarczego, którego efektem jest równomierna społecz- nie i przestrzennie poprawa warunków życia. Zapewnienie spójności społecznej warunkuje inkluzyjny wzrost gospodarczy, w którym wszyscy obywatele uczestniczą i z którego wszy- scy korzystają 138 . Sektor gospodarki społecznej jest znacznie zróżnicowany pod względem instytucjonal- nym. W jego skład wchodzą podmioty realizujące różnorakie funkcje 139 . Niemniej wszyst- kie one generują zasoby w postaci kapitału ludzkiego, społecznego i ekonomicznego (materialnego). Trzy formy kapitału traktowane holistycznie przyczyniają się do osiągania spójności społecznej w wymiarze regionalnym. Punktem wyjścia prowadzonej analizy jest koncepcja Pierre’a Bourdieu zakładająca konwersję odmiennych form kapitału. Różnice uwidaczniające się pomiędzy PES (również w sferze ekonomicznej) to przede wszystkim 136 S. Kamiński, Wielosektorowa Polityka Społeczna – Wybrane Doświadczenia Międzynarodowe, (w:) Balcerzak-Pa- radowska B., Rączaszek A. (red), Międzynarodowa Polityka Społeczna – Aspekty Porównawcze, AE w Katowicach, KNoPiPS PAN, IPiSS, Warszawa-Katowice, 2010, s. 52. 137 Deinicja zaczerpnięta ze strony http://www.socialeconomy.pl/x/629824 (3.05.2013). 138 S. Golinowska, Ekspertyza. Spójność społeczna: aktywność – solidarność – wsparcie. Na potrzeby aktualizacji Strate- gii Rozwoju Kraju 2007-2015, IPiSS, Warszawa, s. 1. 139 PES charakteryzują się znaczną odmiennością strukturalno-funkcjonalną. W skład opisywanego sektora zaliczo- ne zostały: spółdzielnie socjalne, spółdzielnie niewidomych, spółdzielnie inwalidów, warsztaty terapii zajęciowej, centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej, zakłady pracy chronio- nej, fundacje i stowarzyszenia prowadzące działalność gospodarczą lub odpłatną działalność pożytku publicz- nego. Takie szerokie ujęcie ekonomii społecznej wynika z faktu, że wskazane typy podmiotów realizują funkcje społeczne poprzez metody ekonomiczne. Niektóre spośród wskazanych typów PES zwykle nie są zaliczane do sektora ES (zakłady pracy chronionej), ale z uwagi na istotne funkcje (re)integracyjne realizowane w stosunku do kategorii defaworyzowanych i ściśle rynkowy charakter także zostały poddane analizę. Przeprowadzona analiza odnosi się do celowej próby badawczej w skład której weszło 86 PES, które wzięły udział w badaniu ankietowym, spośród 152 podmiotów do których rozesłano ankietę. różnice w efektywności procesów tworzenia i wykorzystywania kapitałów: społecznego i ludzkiego (kulturowego w koncepcji Bourdieu) oraz umiejętności ich przekształcenia w kapitał ekonomiczny 140 . Ukazanie podstawowych informacji dotyczących trzech form kapitału sektora gospodarki społecznej, które przyczyniają się do zapewnienia spójności społecznej w województwie opolskim oraz realizują funkcje (re)integracyjne osób zaliczonych do kategorii zagrożonych wykluczeniem społecznym, istotnie wpływające na funkcjonowanie regionalnej, wielosekto- rowej polityki społecznej daje możliwość wzrostu świadomości w zakresie mało upowszech- nionej i stosowanej w praktykach koncepcji ekonomii społecznej. W tym celu wykorzystane zostały wyniki badania Obserwatorium Integracji Społecznej ROPS w Opolu, a także inne opracowania dotyczące poruszanej tematyki 141 . Kapitał ludzki opolskich PES Kapitał ludzki jest rozumiany jako potencjał „wiedzy, umiejętności, kompetencji i innych atrybutów posiadanych przez jednostki, które sprzyjają tworzeniu osobistego, spo- łecznego i ekonomicznego dobrobytu” 142 . Inwestycja w tą formę kapitału sprzyja zwiększe- niu spójności społecznej, a tym samym inkluzji jednostek zagrożonych marginalizacją lub już wykluczonych społecznie. Cel ten osiągany jest bezpośrednio poprzez programy skiero- wane do kategorii defaworyzowanych oraz pośrednio, wspomagając organizacje i instytucję – realizatorów polityki społecznej. Dotyczy to także opolskich PES. Należy mieć na uwadze, że podmioty tego typu aktywizując społecznie i zawodowo swoich członków, pracowników i wolontariuszy zwiększają jednocześnie indywidualny poziom ich kapitału ludzkiego. Zatrud- nienie i edukacja, traktowane jako ilary rozwoju kapitału ludzkiego, są podstawą aktywizacji jednostek i całych kategorii społecznych. Następuje to poprzez włączenie osób zagrożonych wykluczeniem w tryby życia gospodarczego (rozumianego bardzo szeroko). Aktywizacja społeczno-ekonomiczna to w swojej istocie praca nad wzmocnieniem lub pobudzeniem chęci i woli uczestniczenia w życiu gospodarczym, rozwijanie umiejętności zawodowych lub prowadzenie działalności gospodarczej, stwarzanie warunków politycznych, prawnych, inansowo-kapitałowych, organizacyjnych, infrastrukturalnych. Elementy te są niezbędne do transformacji potencjału motywacji i umiejętności w realne przedsięwzięcia 143 . Podmioty ekonomii społecznej w województwie opolskim na rzecz swoich beneicjentów, członków i pracowników prowadzą działania. To one w dużej mierze świadczą o różnorod- ności sektora. Działania te mogą być skierowane do odbiorców danej organizacji (bene- icjentów). Zwiększają wtedy ich potencjał oraz zdolności funkcjonowania na rynku i sze- rzej ujmowanym środowisku lokalnym. Ma to głównie wymiar indywidualny. Działalność taka polega na (re)integracji konkretnych osób bez szerszego wpływu na samą organizację, która to świadczy usługi dostosowane do jednostkowych potrzeb. Jednakże pewne katego- 140 A. Lis, A. Szerenos, Koncepcja kapitałów Pierre`a Bourdieu w badaniach klastrów przemysłowych, Studia regionalne i lokalne, Nr 2(36)/2009, s. 40. 141 Badanie regionalne OIS ROPS w Opolu: Ekonomia społeczna w woj. opolskim – w stronę rozwiązań systemowych. Dostęp na stronie: http://ois.rops-opole.pl/index.php?id=39 (08.05.2013). 142 OECD, The Well-being of Nations. The Role of Human and Social Capital, OECD, Paris 2001, s. 18. 143 T. Kaźmierczak, M. Rymsza, W stronę aktywnej polityki społecznej?, (w:) W stronę aktywnej polityki społecznej, Kaź- mierczak T., Rymsza M. (red.), Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2003, s. 237.