1 TOÁN HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỜI SỐNG (Thông báo khoa học HVH , T.4- 1999) PGS.PTS.NGUT. Đoàn Phan Tân Toán học là một trong những khoa học cổ nhất của loài ngưӡi. Nhưng chưa bao giӡ toán học phát triển mạnh mẽ và có nhiều ứng dụng sâu sắc như ngày nay. Ӣ thӡi đại chúng ta những phát minh mӣi mẻ của toán học xuất hiện hàng ngày, rất nhiều ngành mới ra đӡi, nhiều quan niệm c bị đảo lộn. Ngày nay toán học không chỉ áp dụng trong thiên vn, vật lý, cѫ học mà còn xâm nhập vào hoá học, sinh học và nhiều ngành khoa học xã hội nữa. Có ngưӡi nói toán học là nàng tiên của các khoa học. Ӣ nước ta Thủ tướng Phạm Vn ồng nói :" Trong phưѫng hướng phát triển khoa học kỹ thuật ӣ nước ta có những ngành có thể và cần phải làm sớm, mà làm sớm được thì rất tốt. Ví dụ như ngành toán học, trong đó có vận trù học, có phưѫng pháp PERT". Vậy vì sao toán học là một khoa học rất trừu tượng lại có tác dụng to lớn với thực tiễn như vậy ? tác dụng của nó đối với đӡi sống sản xuất và khoa học kỹ thuật ra sao ? Chúng ta sẽ tìm hiểu vấn đề trên qua ba điểm sau đây : - Nhu cầu thực tiễn là cѫ sӣ của sự phát triển toán học - Phưѫng pháp xây dựng cѫ sӣ logic cho các lý thuyết toán học - Vai trò của toán học đối với đӡi sống sản xuất và khoa học kỹ thuật. x x x I- NHU CẦU THỰC TIỄN LÀ CỞ SỞ CỦA SỰ PHÁT TRIỂN TOÁN HỌC Trong khi phát triển nhận thức duy vật biện chúng về lịch sử, Max và Angels đã chứng minh rằng khoa học, trong đó có toán học, không những phát minh mà còn còn luôn luôn phát triển trên một cѫ sӣ vật chất nhất định; đó là thực tiễn của đӡi sống, của những hoạt động sản xuất, là cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội và những vấn đề của các khoa học khác. Lịch sử phát sinh và phát triển của toán học cng đủ xác minh điều đó. Chúng ta biết rằng những kiến thức toán học đầu tiên của loài ngưӡi về số học, hình học, tam giác lượng v.v... đều đẻ ra từ nhu cầu của thực tiễn. Các số hình thành và phát triển do nhu cầu của phép đếm và tính toán ( Calculus ngha là đếm bằng đá ). Rất nhiều sách ghi lại rằng hình học phát sinh ӣ Ai Cập do nhu cầu đo đạc đất đai hàng nm sau mỗi vụ lụt của sông Nil ( hình học tiếng Hy Lạp là sự đo đất )