Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar • Sayı 17 • Kış 2014 • 1 Karamanlıca Aktis gazetesi örneğinde Balkan Savaşı’nda Osmanlı Rum basınında mezalim propagandası STEFO BENLİSOY* Balkan Savaşları’nın Osmanlı İmparatorluğu açısından bir “topyekûn savaş” deneyimi oluşturduğu tespiti, özellikle son dönemde sıkça yapılmıştır. 1 Os- manlı iktidarı, karşısında bulunan Balkan devletleri gibi, Müslim-gayrimüs- lim, asker-sivil, erkek-kadın tüm tebaasının savaş çabasına aktif biçimde ka- tılabilmesi için olanakları dahilinde bir propaganda çabası içerisine girmiş ve asker ve siviller arasında vatanseverlik duygularını teşvik etmeye ve onların sadakatini pekiştirmeye çalışmıştır. 2 Bu çabada elbette en önemli rol Osman- lı basınına düşecektir. Basının savaşa ilişkin yazılı ve görsel aktarımları savaş gerçekliğini Osmanlı kamuoyuna taşıyacaktır. Muharip devletlerin karşılıklı propaganda girişimlerinin önemli bir boyutunuysa rakiplerin sivil halka kar- şı işledikleri savaş suçlarına odaklanan ‘mezalim propagandası’ oluşturacak- tır. Devlet ve başta basın olmak üzere devlet dışı aktörlerin katıldığı bu propa- ganda faaliyeti aracılığıyla, bir yandan düşman şeytanlaştırılıp gayrı insanileş- (*) İTÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Bölümü. 1 Balkan Savaşları’nın genel bir tarihi için bkz. Richard C. Hall, Balkan Savaşları 1912-1913 I. Dün- ya Savaşı’nın Provası, (Homer Kitabevi: İstanbul 2003). 2 Bu propaganda çabası ve bunun sonuçlarına ilişkin bir çalışma için bkz. Eyal Ginio, “Mobilizing the Ottoman Nation during the Balkan Wars (1912-1913): Awakening from the Ottoman Dre- am,” War in History 12, no. 2, (2005): 156-177. Köroğlu I. Dünya Savaşı sırasında savaşla ilgi- li üretilen edebiyat metinlerine yoğunlaştığı çalışmasında Osmanlı’nın diğer Avrupalı muharip güç- ler gibi rasyonel ve sistemli bir propaganda faaliyeti yürütemediğini iddia edecektir. Balkan savaş- ları sırasında ve özellikle sonrasında bir “vatanseverlik ajitasyonu” patlaması yaşansa da Dünya Savaşı’nın başlamasıyla bu ivme kaybolacak ve sistemli bir savaş propagandası yürütülemeyecek- tir. Köroğlu’na göre savaş esnasındaki edebi üretimi yüzeyde propaganda amacı taşısa da aslında savaş öncesi devralınan tamamlanmamış ulusal kültür inşası projesinin devamı niteliğindedir Erol Köroğlu, Türk Edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı 1914-1918 Propagandadan Millî Kimlik İnşâsına (İstanbul: İletişim Yayınları 2010).