64 GİRİŞ Siyaset yapmanın araçlarından biri de “toplu ey- lem” düzenlemektir. Toplu eylem, “başka araçlar- la siyaset yapmak” (Fillieule-Péchu, 1993; s.79) olarak tanımlanır. Bir başka deyişle, parlamento dışı muhalefet yapmanın araçları parlamenter muhalefetin araçlarından farklılaşır ve bu araçlar katılımcı demokrasilerde ya da kendilerini anaya- salarında demokratik devlet olarak tanımlayan ül- kelerde siyaset yapmanın diğer araç ve yöntemle- rini oluşturur. Toplantı ve gösteri yürüyüşleri dü- zenlemekten dilekçe hakkına, oturma eylemin- den açlık grevlerine ve işgâllere kadar uzanan çok çeşitli eylem repertuvarları siyaset yapmanın bu adı geçen “başka araçları” kapsamındadır. Eylem repertuvarı, toplumsal hareketler literatürüne Charles Tilly’nin kazandırdığı bir kavram olup “ortak çıkarlar temelinde toplu hareket etme araçla- rı” (Tilly, 1986; s. 541) anlamında kullanılmakta- dır. Bu araçların neler olacağı eylemi gerçekleşti- ren grubun yapısına, amaçlarının radikalliğine, vs. bağlı olarak değişir. Bu konuda yapılan çalış- malar, örneğin, öğrenci eylemleriyle işçi ya da köylü eylemlerinin eylem repertuvarlarının farklı- laştığının üzerinde durmuştur. Ayrıca, tarihsel sü- reç içinde toplumsal ve ekonomik yapıdaki deği- şimlerin de eylem repertuvarının belirlenmesinde etkili olduğunu gösteren çalışmalar vardır (Tilly, 1986; Boltanski-Chiapello, 1999, Fillieule, 1997). Karar alma süreçlerine katılmak ya da alınan kararları etkilemek için çeşitli toplumsal gruplar- ca gerçekleştirilen bu toplu eylem biçimleri karşı- sında devlet kendi güvenlik söylemini nasıl kur- maktadır? Bu söylemin kurulmasında söz konusu toplumsal grubun eylem repertuvarı ne ölçüde et- kilidir? Muhalif eylemler karşısında devlet güven- liğini nasıl sağlamaktadır? Devlet, toplumsal mu- halefet hareketlerine ne oranda hareket marjı ta- nımaktadır? Ya da bir başka açıdan, bir demokra- side bir yanda devletin güvenliği diğer yanda top- lantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı olmak üzere, birinin diğerine göre üstünlüğü söz konu- su mudur, aralarındaki ilişki nasıl olmalıdır? Ana- yasasında demokratik bir devlet olarak nitelendi- rilen ülkemizde bu ilişki ne yöndedir? Bu makalede, Türkiye’de bir toplumsal grubun (öğrencilerin) sosyal haklarına ilişkin olarak alı- nan bir kararı (harçların arttırılması) etkilemek için, anayasal bir hak olarak toplantı ve gösteri yürüyüşleri haklarını kullanmaları ve devamında da aralarından bir grubun “devletin güvenliğini tehdit ettikleri gerekçesiyle” Ankara Devlet Gü- venlik Mahkemesi önünde yargılanmaları örnek T O P L U M V E H U K U K Devletin güvenliği ve toplumsal muhalefet eylemleri: “Kalemli Çete” örneği 1 AYŞEN UYSAL Umudun adı Nükhet ve Mehmet Tüfekçi’ye 1 Bu makale, Paris I Üniversitesi’ne Ekim 2000 tarihinde sunu- lan yüksek lisans (DEA) tezinden derlenmiştir.