Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9/9 Summer 2014, p. 953-968, ANKARA-TURKEY TÜRKÇEDE PARA BİRİMLERİYLE İLGİLİ DEYİMLER VE BUNLARIN ANLAM BİLİMSEL KARŞILAŞTIRILMASI * Erdal ŞAHİN ** ÖZET Deyim, gerçek anlamından farklı anlamı olan ve en az iki sözcükten oluşan sözcük öbeğidir. Deyimler, dilinde oluştukları halkın geçmişi, yaşam biçimi, gelenekleri, görenekleri ve başka maddi ya da manevi değerleriyle ilgili izler taşır. Geçmişteki kültüre ait bazı unsurları ifade eden sözcük ve sözcük öbekleri, bugün o kültür yaşanmadığı hâlde, deyimlerde diğer sözcük veya sözcük öbekleriyle birlikte çeşitli kavramları ifade etmek üzere kalıplaşmış olarak bulunabilmektedir. Dilimizde de pek çok deyimin kuruluşunda geçmişten bugüne kadar kullanılan pek çok para birimi yer almıştır. Türkçede para birimlerinden sadece ‘akçe’, ‘kuruş’, ‘mangır’, ‘metelik’, ‘para’ ve ‘pul’ ile ilgili deyimler yapılmıştır. Yüzyıllardır para basan ve kullanan Türklerin deyimlerinde bu sözcükler, deyimi oluşturan diğer sözcüklerle türlü biçimlerde kalıplaşarak aynı ya da birbirinden farklı birçok kavramın ifadesi için kullanılmıştır. Türkçede para birimlerinin yer aldığı toplam 54 deyim tespit edilmiştir. Türlü biçimlerdeki bu deyimlerde yoğunlukla ‘değersiz, kıymetsiz’; ‘değersiz olmak, kıymetsiz olmak, değersizleşmek’; ‘değersiz etmek, değersizleştirmek’; ‘değer vermemek’; ‘yoksul, parasız’; ‘yoksul olmak, parasız olmak”; ‘çok para kazanmak’; ‘bir mesele üzerinde yerli yersiz fikir yürütme’ kavramları ifade edilmiştir. Çalışmada para birimleriyle ilgili deyimler, özellikle anlam yönünden karşılaştırılarak incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçe, deyim, para, para birimi, anlam bilimi. * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Doç. Dr. Marmara Üniversitesi, El-mek: esahin@marmara.edu.tr