metody, formy i programy kształcenia 22 e-mentor nr 1 (38) Pogląd Petera Druckera, że wiedza i kompetencje pracowni- ków są dzisiaj postrzegane jako cenne komponenty kapitału ludzkiego organizacji jest powszechnie akceptowany 1 . Zgadzając się z tą opinią, należy podkreślić, że zarządzanie dotyczy przede wszystkim ludzi, a nie technik czy proce- dur. To pracownicy są w organizacji najważniejsi. Istotą zarządzania jest produktywne wykorzystywanie wiedzy, która ujawnia się tylko poprzez swoje zastosowanie. Tak rozumiane zarządzanie wymaga nowego spojrzenia na pracę i funkcje współczesnych menedżerów, jak również wy- pracowania nowych modeli kształcenia, które w większym stopniu będą kładły nacisk na takie aspekty, jak: zdolności przywódcze, umiejętność motywowania, dbanie o rozwój i doskonalenie kompetencji pracowników. Józef Penc bardzo trafnie uwypukla też znaczenie humanistycznych wartości, ponieważ zarządzanie musi służyć ludziom 2 . Zdobycie umiejętności właściwego zarządzania kom- petencjami pracowników jest ważnym zadaniem dla menedżerów, bowiem skuteczność tego procesu jest niewąt- pliwie jednym z elementów przesądzających o budowaniu potencjału kapitału intelektualnego organizacji, a także czynnikiem zdobywania trwałej i trudnej do podważenia przewagi konkurencyjnej. Opisywane zagadnienie jest bardzo złożonym i wielostronnie uwarunkowanym proble- mem badawczym, dlatego też w niniejszym opracowaniu skoncentrowano się tylko na wyjaśnieniu roli i znaczenia przywództwa i motywowania. Znaczenie terminu „kompetencje” Na wstępie trzeba podkreślić, iż pojęcie kompeten- cji może być wieloznacznie interpretowane. Z punktu widzenia nauk prawnych termin ten jest rozumiany jako zakres przysługujących uprawnień decyzyjnych. W takim ujęciu mówimy, że osoba pełniąca daną funk- cję publiczną bądź reprezentująca daną organizację, podejmuje swoje decyzje w ramach przysługujących uprawnień, zgodnie z posiadanymi kompetencjami. Wówczas kompetencje są utożsamiane z uprawnie- niami związanymi z zajmowaniem określonego stano- wiska, pełnieniem danej funkcji. Warto zauważyć, że w tym kontekście kompetencje stają się synonimem władzy, którą uzyskuje się dzięki decyzjom innych osób, podejmowanym na podstawie odpowiednich ustaw i przepisów prawnych, a niekoniecznie są one pochodną posiadanej rozległej wiedzy, zdolności i umiejętności. Natomiast na gruncie nauk o zarządzaniu pojęcie kompetencji dotyczy przede wszystkim posiadania aktualnej, interdyscyplinarnej wiedzy z danej dzie- dziny i niezbędnych umiejętności, które umożliwiają prawidłowe wykonywanie powierzonych zadań i obo- wiązków oraz zapewniają skuteczną realizację celów danej organizacji. Inaczej niż w przypadku wcześ- niejszej interpretacji, wyraźnie daje się zauważyć, że to właśnie wysoki poziom kompetencji ma wpływ na podejmowanie trafnych i właściwych decyzji. Synte- tycznie rzecz ujmując, można stwierdzić, że pojęcie kompetencji jest odzwierciedleniem profesjonalizmu zawodowego. Na tak rozumiane kompetencje składa się wiele czynników, m.in.: wiedza, kwalifikacje me- rytoryczne, nabyte umiejętności, posiadane doświad- czenie, jak również przyjmowane postawy, wzorce zachowań i poziom motywacji. Można powiedzieć, że kompetencje opisują szereg reakcji oraz zachowań ludzi w określonych sytuacjach zawodowych. Są one postrzegane jako narzędzie, które uruchamia procesy intelektualne, zdolność myślenia oraz wykorzystywania posiadanej wiedzy i doświadczenia, powodując reakcję adekwatną do zaistniałej sytuacji. Kompetencje to zdolność skutecznego wykorzy- stywania przez człowieka jego wiedzy, umiejętności, zdolności, systemu wartości i cech osobowości do osiągnięcia celów, wyników oraz standardów oczeki- wanych w związku z zajmowanym przez niego miej- scem w organizacji. Innymi słowy jest to pewien we- wnętrzny potencjał, przejawiający się w zachowaniach organizacyjnych pracownika, umożliwiający szybkie zdobywanie nowych umiejętności oraz adaptację do wymagań zmieniającego się otoczenia, szczególnie w nowych realiach gospodarki opartej na wiedzy 3 . 1 E.H. Edersheim, Przesłanie Druckera. Zarządzanie oparte na wiedzy, MT Biznes, Warszawa 2009, s. 25. 2 Zob. J. Penc, Humanistyczne wartości zarządzania w poszukiwaniu sensu menedżerskich działań, Difin, Warszawa 2010. 3 W. Walczak, Kompetencje jako element wiedzy, „Ekonomika i organizacja przedsiębiorstwa” 2010, nr 5, Instytut Organizacji i Zarządzania w Przemyśle ORGMASZ, Warszawa 2010, s. 6–8. Przywództwo i motywowanie w procesach zarządzania kompetencjami pracowników Waldemar Walczak