Alicja Nowak Kraków Rola prozopopei w ukraińskiej poezji elegijnej XVI–XVII wieku Zaplecze teoretyczne zarówno ukraińskiej prozy, jak i poezji okolicz- nościowej XVI–XVII wieku tworzyła retoryka. Wybitni twórcy ukraiń- skiej literatury omawianego okresu to przede wszystkim absolwenci szkoły humanistycznej, a następnie profesorowie rodzimych ośrodków nauko- wych oraz autorzy wzorowanych na starożytnych, zachodnioeuropejskich, a także polskich źródłach podręczników poetyki i retoryki, które wspoma- gały proces edukacyjny w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim 1 . Teoria retoryki, konwencje greckiej, rzymskiej i bizantyjskiej wymo- wy, liczne wzory starożytnej poezji okolicznościowej, jak również bogac- two rodzimej twórczości ustnej złożyły się na tradycję ukraińskich gatun- ków o charakterze elegijnym. Pojęcie poezja elegijna rozumieć będziemy szeroko, jako kategorię nadgatunkową zgodnie z poszerzonym w połowie XVII wieku znacze- niem, gdyż w poetykach szkolnych XVII i pierwszej połowie XVIII wie- ku nazwa elegia odnosiła się zarówno do pojedynczego gatunku poetyc- kiego (species), jak i do kategorii rodzajowej (genus). Jako rodzaj ele- giaca poesis miała ogarniać – prócz elegii, tren, epicedium, epitafium, nenie i lament 2 , niejednokrotnie także genethliacum 3 . W niektórych po- 1 Por. m.in.: Н. Пилип’юк, Педагогічна теорія і українська література XVI–XVIII ст., [у:] Українське барокко, Київ 1993, с. 71–85; idem, Київські поетики і ренесансні теорії мистецтва, [у:] Європейське відродження та українська література XIV–XVIII ст., Київ 1993, с. 75–109. 2 T. Michałowska, Staropolska teoria genologiczna, Wrocław: Ossolineum 1974, s. 145; S. Nieznanowski, hasło: elegia [w:] Słownik literatury staropol- skiej, pod redakcją T. Michałowskiej, Wrocław: Ossolineum 2002, s. 189. 3 T. Michałowska, Staropolska..., s. 145.