Akademik Araştırmalar Dergisi 2013, Sayı 57, Sayfalar 17-36 17 Akademik Araştırmalar Dergisi DİNİ TECRÜBE ARACI OLARAK SANAL RİTÜELLER  Mehmet HABERLİ  * Özet Son yıllarda toplumsal yaşamın bir parçası haline gelen internet, bireyin dini hayatına sanal bir boyut kazandırmıştır. İnternet, interaktivite özelliğiyle; kutsal mekânları ziyaret etme, dua isteme ve daha birçok dini geleneğe ait çeşitli ibadet şekillerini internet ortamına taşınmış ve sanal ritüeller olarak ifade edilen ibadet şekillerini ortaya çıkarmıştır. Böylelikle bireyler evlerinden ayrılmadan bir kısım dini aktiviteleri bu yeni iletişim ortamında tecrübe etme imkânı elde etmiştir. Bu çalışma da bu yeni ritüel çeşitlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, ritüellerin fiziksel ortamdan sanal ortama geçişte nasıl bir adaptasyon ve modifikasyon geçirdiği incelenmiştir. Ayrıca bireylerin zaman ve mekâna kayıtlı olmaksızın dini tecrübe yaşayabilmelerine aracılık yapan bu sanal ritüellerin, fiziksel ortamdaki ritüellerden benzerlikleri ve faklılıkları değerlendirmeye konu olacak diğer noktalardır. Dolayısıyla bu çalışma, postmodern bir sürecin hakim olduğu günümüzde, yeni dindarlık biçimlerini anlamayı kolaylaştıracağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Sanal ritüeller, İnternet, Din Cyber-Rituals As A Means Of Religious Experience Abstract In recent years, the internet which has been a substantial part of social life has added a cyber dimension to the individual’s religious life. The internet with its interactivity has taken visiting holy places, asking for prayer and other various rituals of many different religous traditions to the internet milieu  Bu çalışma yazarın, “Sanal Din: İnternet Ortamındaki Din Olgusu Üzerine Bir Araştırma” isimli doktora tezinden türetilmiştir.  * Dr. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Medya ve Din Uzmanı, (e-mail mehmethaberli@gmail.com)