Peter Bogaerts – 3 de Bachelor Wijsbegeerte Rolnummer: 20072154 – Examennummer: 1266 Bio‐ethiek: Examenopdracht Proeven op bavianen voor de verbetering van medisch begeleide bevruchting 1. Probleemstelling Het ethisch probleem dat ik hier naar voor wil brengen, is ontsproten uit twee zaken die recent mijn aandacht trokken. Het eerste gegeven gaat terug op regelmatige gebeurtenissen die zich afspelen in Leuven en die in november 2009 geresulteerd hebben in een wetsvoorstel van Groen!. Sinds enkele jaren proberen dierenrechtenactivisten met verschillende acties en steeds luidere stem de aandacht te vestigen op het experimenteel gebruik van apen aan de K.U.Leuven dat in hun ogen moreel ontoelaatbaar is en gestopt moet worden. 1 Het wetsvoorstel van Groen! wil alle experimenten op primaten, met inbegrip van deze met biomedische doeleinden, in België laten verbieden. 2 Het tweede gegeven trok mijn aandacht naar aanleiding van de les van prof. D’Hooghe. Thomas D’Hooghe verwierf faam met voornamelijk onderzoek naar endometriose op bavianen en op 22 maart jl. werd onder zijn leiding een doctoraat afgelegd met als titel “De baviaan als model voor medisch begeleide bevruchting”. 3 Dit onderzoek gebeurde grotendeels aan het Institute of Primate Research, National Museums of Kenya. De betrokken dieren bevinden zich buiten de Belgische staatsgrenzen en ontsnappen zo aan de aandacht van zowel de lokale dierenrechtenactivisten als het wetsvoorstel van Groen!. Vanuit ethisch oogpunt lijkt de locatie van de apenexperimenten in principe irrelevant, zodat men zich ook bij dit onderzoek ethische vragen kan stellen. Het probleem dat ik hier wil bespreken is het volgende: geven vruchtbaarheidsproblemen bij de mens een voldoende ethische grond om proeven op apen te doen, gegeven dat (1) dierproeven leed veroorzaken, (2) infertiliteit geen levensbedreigende aandoening is en (3) de wereldwijde overbevolking problematische proporties heeft. In de volgende sectie zal ik deze drie perspectieven informatief benaderen. Daarna licht ik verschillende ethische theorieën toe om met dierproeven in het algemeen en dit probleem in het bijzonder om te gaan. Ik besluit met een eigen reflectie. 2. Structuur van het moreel dilemma De bavianen in gevangenschap worden gebruikt voor de zoektocht naar oplossingen voor uiteenlopende medische problemen. 4 Veel van de belangrijkste takken van het onderzoek op bavianen 1 Het gaat om onderzoek aan de afdeling neurofysiologie (zie infra voor referentie). De twee organisaties die hier achter zitten en regelmatig steun krijgen van buitenlandse groeperingen zijn de Antidierproeven Coalitie en Studenten Tegen Onderzoek op Primaten (voor een overzicht van de acties zie infra). 2 Dit voorstel van Groen! is slechts een klein onderdeel van hun wetsvoorstel betreffende onderzoek op proefdieren dat voornamelijk is gericht op experimenten met commerciële finaliteiten. Op Europees niveau werd recent een nieuwe richtlijn gestemd voor het beperken van dierproeven. Men stuurt aan op het terugdingen van experimenten op apen, maar enkel experimenten op mensapen worden verboden. Dit laatste heeft echter geen praktische consequenties aangezien het laatste gebruik dateerde van 1999. (Zie infra voor referenties.) 3 A. Nyachieo, The baboon as preclinical model for assisted reproduction (zie infra voor meer informatie). 4 J.L. Vande Berg, “Need for Primate Models in Biomedical Research”, in: T.M. D’Hooghe e.a. (eds.), “The Baboon as a Nonhuman Primate Model for the Study of Human Reproduction”, Gyneco. Obst. Invest. 57 (2004) 1, p. 6‐8 (dit