Turkiye Klinikleri J Med Ethics 2012;20(1) 1 Psikiyatri Etiği ve Akıl Hastalarına Davranışa Tarihsel Bir Yaklaşım: Ondokuzuncu Yüzyıldan Bir Vaka Analizi ÖZET Bu çalışma, tıp ve psikiyatri etiğinin temel ilkelerini, hasta hakları ve özellikle hastane ça- lışanlarının akıl hastalarına yönelik davranışlarını, tartışmayı amaç edinmektedir. 1891 yılında Toptaşı Bimarhanesi’nde bir süre kalan Ali Enver’in kaleme aldığı dilekçe, ana kaynağı teşkil et- mektedir. Söz konusu dilekçe ve diğer arşiv materyalleri, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nden temin edilmiştir. Konuyla ilgili kitap ve makalelerin taranmasıyla veriler genişletilmiştir. Yöntem ola- rak, önce vaka sunumu ardından analizi ele alınmıştır. Analiz, döneme ait diğer bilgi ve belgeler- le doğrulanmış ve desteklenmiştir. Psikiyatride etik tartışması, hastalıkların tanımlanmasından tedavisine, tedaviyi reddetme ve istek dışı yatırılmadan kişisel özgürlük ve hasta hakları tartış- masına uzanan bir dizi karmaşık sorunları içermektedir. Tıp etiğinin temel ilkeleri olan, yararlı- lık/zarar vermeme ilkeleri, psikiyatri tarihi açısından da kilit kavramlardır. Osmanlı Devleti’nde on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinden itibaren devletin en önemli akıl hastanesi Toptaşı Bimar- hanesi’dir. Ali Enver’in Toptaşı Bimarhanesi ile ilgili gözlemleri yalnızca kurumun içinde bulun- duğu duruma değil aynı zamanda akıl hastalarına yönelik davranışlara ışık tutmaktadır. Bu yazı, biyoetiğin temel ilkelerine referansla psikiyatri etiğine ondokozuncu yüzyıldan bir vaka eşliğin- de tarihsel bir yaklaşım ortaya koymaya çalışmıştır. Çalışmada, akıl hastalarına davranış açısından zamanla değişen ve değişmeyen pratikler gösterilirken, bazı ilkelerin de ilksel oluşum çabaları tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Etik, profesyonel; tarih, 19. yüzyıl ABSTRACT This study aims to discuss the basic principles of medical and psychiatric ethics and especially the attitudes of health staff to the mentally ill people. The main source is the petition written by Ali Enver who was confined to Toptaşı Lunatic Asylum in 1891. This petition and other archival materials were obtained from Prime Ministry Ottoman Archive. Data was extended by searching relevant books and articles. First the case is summarised and then analysed. The analy- sis is verified and supported with other informations and documents from this period. The dis- cussion of ethics in psychiatry includes complex problematics and ethical dilemmas that ranges from the definition of mental illness, diognosis to treatment, acknowledgement and rejection of treatment to individual freedom and patients’ rights. As the basic principles of medical ethics, beneficence and non-maleficence are also key concepts for the history of psychiatry. From the last quarter of the nineteenth century the most important mental hospital is Toptaşı Bimarhanesi (Lunatic Asylum). Observations of Ali Enver related with Toptaşı Lunatic Asylum not only con- tributes to enlighten the situation of asylum but also the attiudes towards mentally ill people at that time. Giving references to the basic principles of bioethic this paper try to present a historical ap- proach to ethics in psychiatry using a case from nineteenth century. This study discuss the vary- ing and firm attidudes towards mentally ill patients during the time when some primary principles occured. Key Words: Ethics, professional; history, 19 th century Turkiye Klinikleri J Med Ethics 2012;20(1):1-9 Fatih ARTVİNLİ a a Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi AD, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bİlimler Enstitüsü, İstanbul Geliş Tarihi/Received: 24.08.2011 Kabul Tarihi/Accepted: 16.11.2011 Bu çalışma Türkiye Biyoetik Derneği VI. Tıp Etiği Kongresi: Biyoetikte Yeni Ufuklar (25-26 Kasım 2010, İstanbul)'da sözlü bildiri olarak sunulmuştur.. Yazışma Adresi/Correspondence: Fatih ARTVİNLİ Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi AD, İstanbul TÜRKİYE/TURKEY fatihartvinli@gmail.com Copyright © 2012 by Türkiye Klinikleri ORİJİNAL ARAŞTIRMA