Konut, çocu¤un sosyalleﬂmesinin baﬂlad›¤› yerdir. Konut, aile bireylerinin yaﬂamlar›n›n büyük bölümünü geçirdi¤i, etken ve edilgen her türlü etkinli¤i istedikleri zamanda sürdürebilmeleri- ne olanak tan›yan bir ortamd›r. Çocuklar›n sosyal ve kültürel geliﬂimi, yetiﬂkinlerin huzuru ve topluma katk›s› bu çevredeki fiziksel ve sosyal ortamla yak›ndan ilgilidir. Çocuklar›n geliﬂme- si ve toplumsallaﬂmas› sadece bir sosyal çevrede de¤il; ayn› za- manda bir fiziksel çevrede oluﬂmaktad›r. Kentlerde yaﬂamak gün geçtikçe zorlaﬂmaktad›r. Bu yaﬂam ço- cuklar için bir çok mekansal sorunu da beraberinde getirmekte- dir. Çünkü, kentlerimizde çocu¤un geliﬂimi için gerekli olan mekansal koﬂullar hiç geliﬂmemiﬂtir. Kentler artan nüfus bask›s› alt›nda denetimden yoksun bir ﬂekilde biçimlenmektedir. Kent- lerin biçimlenmesinde önemli bir yeri olan konut olgusu, bu güne kadar bir çok yönden tart›ﬂ›l›p de¤erlendirilmesine ra¤- men, ne yaz›k ki çocuk kullan›c› aç›s›ndan çok az çal›ﬂmaya konu olmuﬂtur. Kullan›c› planlama aﬂamas›nda asla ortada yok- tur. Çocu¤un çevresini planlamadan önce bir kullan›c› tipi ola- rak çocu¤u ve onun yaﬂant›s›n› tan›mak; onlar›n mekansal bek- lentilerini ve isteklerini bilmek gerekir. Çocu¤a göre yap›lan ta- sar›mlarda sa¤lanmas› gereken bir özellik; sadece çocu¤un ge- liﬂmesinin belli bir kesitindeki gereksinmelere cevap vermesi de¤il, gereksinmelere paralel olarak de¤iﬂebilmesi olmal›d›r. Konut ve yak›n çevresi geliﬂmekte olan bir çocuk için yaﬂad›¤› en önemli ortamlardan biridir. Çocuklar›n fiziksel, duygusal, bi- liﬂsel, sosyal ve kültürel geliﬂimleri bu çevrelerde oluﬂur. Günümüzde ailelerin çocu¤a verdi¤i önem ve de¤er göz önüne al›nd›¤›nda; konunun toplumsal, psikolojik ve pedagojik boyut- lar›n›n yan› s›ra, çocuklar›n mekansal gereksinmelerinin ve is- teklerinin belirlenmesi gerekir. Bugün büyük kentlerimizin ço- ¤unda; farkl› sosyo-ekonomik düzeylerdeki insanlar, çok farkl› fiziksel çevrelerde – apartman, gecekondu, toplu konutlar, lüks siteler, vb. - yaﬂamaktad›rlar. Bu çevrelerin bir ço¤u çocuklar› ve onlar›n gereksinmelerini göz ard› ederek tasarlanmakta ve inﬂa edilmektedir. Bu ortamlar, bireylere kim olduklar› ve bu toplum hakk›nda çeﬂitli mesajlar verirler. Zamanla, birey, tasar- lanm›ﬂ ortam ile kendisini özdeﬂleﬂtirerek belirli bir kimlik ka- zan›r. Çocu¤un davran›ﬂlar›n›n çocu¤un içinde bulundu¤u psiko-sos- yal ortam ve mekan taraf›ndan belirlendi¤i çeﬂitli araﬂt›rmalarla kan›tlanm›ﬂt›r. Çocuklar›n fiziksel çevreleri genellikle büyükler taraf›ndan tasarlan›r, hatta bazen hiç tasarlanmaz, rastlant›yla çocuk o çevreyi kullan›r. Çocuklar kendi fiziksel çevrelerinin tasar›m›na kat›lamazlar, nas›l bir çevrede yaﬂamak istediklerini belirtemezler. Tüm çevresel nesnelerin seçiminde kontrol yetiﬂ- kinlerdedir. Konut ve yak›n çevresi, tasar›mc› ve planlamac› ta- raf›ndan tasarlan›r, çocuklar›n oyuncaklar›n›n tümü ebeveynle- ri taraf›ndan seçilir. Çocuklar›n odalar›n›n ve oyun alanlar›n›n düzenlenmesinde seçim haklar› ya çok azd›r ya da hiç yoktur. Çocuk için tasarlanm›ﬂ çevreler, yetiﬂkinlerin dünyaya bak›ﬂ aç›s›ndan alg›lanmakta ve bir türlü çocuk gibi olamamaktad›r. Oysa, çocuklar›n çevre alg›s› ve kullan›m› yetiﬂkinlerden farkl›- d›r. Aile yaﬂam›n›n merkezi olan konut, çocuk yetiﬂtirmek için en uygun ortam olarak düﬂünülür. Konutta aileye sa¤lanan davra- n›ﬂ serbestli¤i, ebeveynlerin çocuklar›n› kendi de¤erlerine göre yetiﬂtirmelerine olanak sa¤lar, ve ayr›ca aile bireylerinin do¤al davranmas›na ve birbirlerine karﬂ› duygular›n› belirtmelerine olanak tan›r (Sebba ve Churchman, 1986, 8). Bengtsson’a göre çocuklu bir aile için ideal konut, içle d›ﬂ aras›nda s›n›r olmadan yarat›land›r. Çocuk birinden di¤erine serbestçe hareket ederek eylem alan›n› geniﬂletir ve böylece kendine güven duygusu ge- liﬂir. (Bengtsson, 1970, 13). Parke’ye (1978) göre konut; çocu- ¤un sosyal ve biliﬂsel geliﬂimini ald›¤› ilk ortamd›r. Çocuklar 22 EGEM‹MARLIK 2006/2 - 57 Dosya Konutta “Çocuk” Var m›? Hikmet Sivri Gökmen, Yrd. Doç. Dr. DEÜ Mimarl›k Fakültesi