Volumen 63, Broj 5 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 509 Correspondence to: Goran Brajušković, Vojnomedicinska akademija, Centar za patologiju i sudsku medicinu, Institut za patologiju, Crnotravska 17, 11 040 Beograd, Srbija i Crna Gora. Tel.: +381 11 36 08 253. E-mail: brajuskovic@gmail.com ISTORIJA MEDICINE UDC: 575(091) Sto četrdeset godina genetike 140 years of genetics Goran Brajušković Vojnomedicinska akademija, Centar za patologiju i sudsku medicinu, Institut za patologiju, Beograd Ključne reči: istorija medicine; genetika; genom. Key words: history of medicine; genetics; genomics. Uvod Ove godine navršava se 140 godina od prikaza prvog naučnog rada koji je za temu imao proučavanje nasleđivanja, što predstavlja i početak razvoja posebne naučne discipline – genetike. Nije mali broj naučnika koji danas genetiku smat- raju posebnom naukom koja se bavi proučavanjem nasleđi- vanja i promenljivosti osobina 1 . Bez obzira da li je smatrali biološkom naučnom disciplinom ili posebnom naukom, malo je oblasti naučnog interesovanja koje su se tokom dvadesetog veka tako ubrzano razvijale. Danas se genetika deli na klasi- čnu genetiku, molekularnu genetiku i evolucionu genetiku. Njena dostignuća imaju primenu u brojnim prirodnim nau- kama kao što je medicina, agronomija, farmacija, ali i u teh- ničkim naukama kao što je robotika 2 . Mendel – otac genetike Johan Mendel (Johann Mendel) (1822−1884) smatra se osnivačem genetike (slika 1) 3 . Rođen je u moravskom selu Heinzendorf, u tadašnjoj Austrougarskoj monarhiji (danas Češka republika). U svojoj 21. godini života dolazi u augus- tinski manastir Sveti Tomas u Brnu gde četiri godine kasnije postaje sveštenik pod imenom Gregor Mendel (Gregor Men- del). Kao mladi sveštenik, 1850. godine odlazi u Beč gde studira prirodne nauke. Izučavao je fiziku, hemiju, matema- tiku, zoologiju, paleontologiju i naravno botaniku. Ostalo je zabeleženo da je tokom svog studiranja jedno vreme bio stu- dent demonstrator u okviru predmeta fizika na katedri slav- nog profesora Doplera (Doppler). Tokom boravka u Beču, pored fizike, posebno ga je zainteresovala botanika koja je u to doba bila najpopularnija grana biologije. Profesor mu je bio poznati biolog Unger (Unger) koji tih godina objavljuje radove iz oblasti anatomije i fiziologije biljaka u kojima tvrdi da životinjske i biljne ćelije pokazuju visok stepen sličnosti 4 . Mladi Mendel tokom studija pokazuje zadivljujuću svestra- nost, jer pored fizike i botanike podjednakim žarom i entu- zijazmom izučava i meteorologiju. Do kraja života ostaje ve- ran meteorologiji i kao saradnik šalje opširne dnevne izveš- taje austrijskom meteorološkom društvu o padavinama, tem- peraturi, vlažnosti vazduha i atmosferskom pritisku 4 . Sl. 1 − Gregor Mendel Po povratku sa studija (1856. godine) započinje svoje osam godina dugo istraživanje nasleđivanja na baštenskom grašku (Pisum sativum). Početna ideja istraživanja bila je skromna i ticala se dobijanja nove boje cveta kod graška. Kao matematički obrazovan čovek, Mendel je shvatao značaj velikog broja uzoraka u eksperimentu. U toku svog istraži- vanja zasadio je 28 000 sadnica baštenskog graška 3 . Uočivši neke zakonomernosti tokom ukrštanja biljaka počeo je da prati ukupno 32 svojstva graška. Rezultate ukrš-