Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/6 Spring 2013, p. 345-364, ANKARA-TURKEY MUHAMMED ESED’DE DİNİ DEĞİŞİMİN PSİKOLOJİK ANALİZİ * Saffet KARTOPU ** ÖZET Dini değişim modelleri açısından Muhammed Esed’de dini değişimin incelendiği bu çalışmada öncelikle dini değişim kavramına, bu konuda yapılan çalışmalara ve dini değişim olgusunun Din Psikolojisindeki yerine değinilmiştir. Sonra Esed’in kısa yaşam öyküsüne yer verilmiş, Esed’deki dini değişim kuramsal bir yaklaşımla ele alınarak din değiştirmenin güdüleri, dini değişimde gelişimsel faktörler, dini değişimin evreleri ve din değiştirmenin motifleri incelenmiştir. Esed’deki dini değişim kendi eserleri temel alınarak Din Psikolojisinde kabul gören din değiştirme modelleri açısından analiz edilmiştir. Bu bağlamda Esed’de din değiştirmenin güdüleri Snow ve Phillips, Glock ve Gillespie’nin yaklaşımlarıyla değerlendirilirken dini değişimde gelişimsel faktörler Erikson’un düşünceleriyle ele alınmıştır. Dini değişimin evreleri ise Lofland ve Stark, Clark, Batson ve Venti s ve Köse’nin aşamalı sınıflamalarıyla değerlendirilmiştir. Din değiştirmenin motifleri analiz edilirken de Lofland ve Skonovd’un modelleri kullanılmıştır. Psikolojik faktörlerin, Esed’in dini değişimine etkisini değerlendirdiğimizde Esed’in ilk gençlik yıllarından itibaren anlama isteği ve zihinsel tatmin ihtiyacının belirgin olduğu görürüz. Esed içinde bulunduğu kültürün empoze ettiği temel noktaları yeniden gözden geçirme ihtiyacı içindedir. Toplumdaki ve kendi hayatındaki belirsizliklerden rahatsız olmuş hayatın evrensel anlamı ve neyin doğru, neyin yanlış olduğu sorularına cevaplar aramıştır. Bu arayışları neticesinde İslam’ı kabul ederek, bir aidiyet, kabul edilme duygusu ve kendisini köklü olarak yeniden düzenleme imkânı kazanmıştır. İslam’ı kabul etmekle bütün arayışlarının bittiğini, belli bir fikrî yörüngeye bağlı olmak ve bir kardeşler topluluğunun parçası olmak arzusuzunun gerçekleştiğini hissetmiştir. Anahtar Kelimeler: Dini Değişim, Dini Değişim Modelleri, Muhammed Esed. * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. GümüĢhane Üni. Ġlahiyat Fak., Din Psikolojisi, El-mek: saffet333@Yahoo.com