ANADOLU UYGARLIKLARINDA SPOR 188 hızla ilerleyebilmenin yegâne aracı olan koşu perfor- mansına bağlıyken, özellikle savaş ihtimalinin yüksek olduğu dönemlerde ani düşman saldırılarından yakın yerleşim birimlerinin haberdar edilmesi ve yardım alı- nabilmesi de iyi koşucular bulundurulmasını zorunlu kılıyordu. Tarihsel süreç, koşucu performansının bi- yolojik varlığın devamı, beslenme, ritüel pratikler, sa- vaş, taşıma, ulaştırma, statü, yarış gibi çok çeşitli alanlarda kullanıldığını göster- mektedir. Prehistorik çağın sonunda ortaya çıkan ilk yüksek kültürlerde koşunun insan hizmetindeki işlevleri iyice be- lirginleşmişti. Sümer Kralı Şulgi (MÖ 2094–2047), “hız yeteneğini kült amaç- lı kullanan bir koşu şampiyonu” olarak betimlendiği bir ilahide anlatıldığı gibi Nippur’dan, 150 km mesafedeki Ur’a koşmuş; müzik ve şarkılar eşliğinde ta- pınağa kurbanlarını sunup dinlendikten sonra Nippur’a koşarak dönmüş, böy- lece bir bayramı aynı gün iki şehirde birden kutlamıştı. İnsanın koşu perfor- mansının hızlı haber iletiminde kullanımının ilk yazı- lı somut örnekleri de yine Sümerlerden gelmektedir. Bir Sümer destanında, Uruk hükümdarı Enmerkar’ın habercisi “kırlarda av arayan ejder gibi” yolculuğa atı- lırken, başka bir eserdeki dizelerde haberci, “haberi yetiştirmek için oğlağı kovalayan kurt gibi” acele et- mektedir Tarihsel Arka Planda Koşu Ve Fonksiyonları Koşu, zamana bağlı olarak kendisine yüklenen an- lam ve beklenen işlevleriyle insanın günümüze kadar önemini hiç yitirmeyen doğal hareket formlarından biridir. İnsanın gıda temini için avını kovalayarak yakalaması, güvenliği için kendini kovalayandan kaçması onun koşu performansıyla ilişkilidir. İnsanlığın başlangıcıyla yaşıt olan bu olgu, Prehistorik kaya ve mağara resimlerinde sıkça betimlendiği gibi, insanı zorunlu olarak ve farkında olmaksızın koşucu yapmıştı. Savaş şartlarında da koşu performansı ha- Savaş şartlarında da koşu performansı ha- yati önem taşıyordu. Rakipten önce savaş alanının stratejik önemi olan bölümlerine ulaşarak daha avan- tajlı bir konumda konuşlanmak, henüz ulaşım araçla- rına sahip olunmadığı devirlerde mümkün olduğunca ATLI HALKIN YAYA HABERCİ KOŞUCULARI: PEYKLER ve PERFORMANSLARI * İBRAHİM YILDIRAN ** koşan avcılar. mezolitik çağ kaya resmi, basuto bölgesi, güney afrika. (günter wıtt, sport ın der kunst. leıpzıg 1969, tafel 1) * Bu çalışma, yazarın “Osmanlı Saray Teşkilatında Haberci Uzun Mesafe Koşucuları: Peykler” [Osmanlı, Cilt: 5 (Toplum), Ed.: Güler Eren, Ankara: Yeni Türkiye, 1999, s. 658-667] başlıklı makalesinin geliştirilmiş şeklidir. ** Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Öğretim Üyesi