II. Uluslararası Şeyh Şa ’bân-ı Velî Sempozyumu SOFUZÂDE MEHMED TEVFİK EFENDİ’NİN HULVİYYÂT ADLI ESERİNDE VE DİĞER ŞİİRLERİNDE ŞA’BÂNİYYE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Şerife UZUN (Kastamonu Üniversitesi) Özet Azerbaycan’da ortaya çıkan, gelişen ve buradan Anadolu’ya, Anadolu’dan Balkanlar’a ve dünyanın pek çok bölgesine yayılma gösteren Halvetiyye tarikatının ikinci pîri olarak Bakülü Seyyid Yahya Şirvânî kabul edilmektedir. Onun vefatından sonra tarikat dört ana kola ayrılmıştır. Bu kollardan birisi olan Cemâliyye’nin en yaygın şubesi ise Şey Şâbân-ı Veli tarafından Kastamonu’da kurulmuş olan Şâbâniyye’dir. Bu tarikat daha sonra çevre illere yayılmış, on yedinci yüzyıldan itibaren ise İstanbul’da temsil edilmeye başlamıştır. Tasavvufî pek çok kurumun olduğu gibi Şâbâniyye tarikatının da özellikle ortaya çıktığı şehir olan Kastamonu’da ve Kastamonulular üzerinde uyandırdığı etki oldukça büyüktür. Bu durum hâlâ devam etmektedir. Hz. Pîr olarak anılan Şeyh Şâbân-ı Velî’nin türbesi ve onun dergâhı yalnız müntesipleri tarafından değil içeriden ve dışarıdan gelen pek çok kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Tasavvufî eğitim merkezleri olarak inşa edilen tekkelerin tarih boyunca özellikle İslamlaşma sürecinde önemli bir rol üstlendikleri bilinmektedir. Yönetici, yönetilen her kademedeki insanın bir şekilde ilişki kurduğu bu manevî merkezler, cemiyet hayatında fevkalade etkili olmuştur. Şairler de bu toplumun birer üyesi olmaları sebebiyle, tasavvuftan doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenmişlerdir. Şairlerin, doğdukları ve yaşadıkları şehirler, meslek ve ilgi alanları, içinde bulundukları sosyo-kültürel çevreler ve daha birçok harici unsur gibi tasavvufun da onların şiir birikimlerinin oluşmasında derin izleri olduğu inkâr edilemez. Buradan hareketle tarih boyunca Kastamonu’da yetişmiş eli kalem tutan birçok kişi de hem Şeyh Şâbân-ı Velî’ye hem de onun tekkesine ve tarikatına duydukları saygı ve bağlılığı dile getirmişlerdir. Bu şahsiyetlerden birisi de Sofuzâde Mehmed Tevfîk Èfendi’dir. Osmanlı Devleti’nin son, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşamış ve klasik üslubu kullanarak şiir yazmış olan Sofuzâde’nin divanım dediği Hulviyyât adlı bir eseri ve diğer şiirlerinin yer aldığı dokuz ayrı defteri vardır. Tamamı aruzla yazılmış metinlerden oluşan Hulviyyat’ın içerisinde farklı nazım şekillerinde ve türlerinde şiirler yer almaktadır. Sofuzâde, özellikle Fuzûlî ve Bâkî gibi büyük şairlerin şiirlerine tahmisler yazmış; tarih düşürme konusunda da başarılı örnekler vermiştir. 549