Filo–Sofija Nr 25 (2014/2), s. 57-71 ISSN 1642-3267 Michał Zembrzuski Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Pamięć i przypominanie jako sposoby odnoszenia się do przeszłości a historia ilozoii Nie mamy bezpośredniego wglądu ani bezpośredniego poznania rzeczywistości minionej, której nie bylibyśmy świadkami, a która nie byłaby nam w jakikolwiek sposób dana. Trudno zatem mówić o pamięci i przypominaniu jako o sposobach odnoszenia się do przeszłości, skoro pamięć i przypominanie zawsze zakładają podmiotowy oraz zasadniczo indywidualny charakter doświadczenia, później wspominanego czy przypominanego 1 . To, co minione, a więc przeszłe i przez nas nie poznawane, może być jedynie przedmiotem poznania pośredniego, zdobytego na podstawie rozumowania wychodzącego od tego, co stanowi ślad, pozostałość, skutek jakichś działań. Może też być zdobyte przez interpretację dostępnych źródeł, świadectw, dokumentów, tekstów. W takiej sytuacji historia ilozoii określona zarówno jako badanie faktycznych konsekwencji twierdzeń ilozoicznych, jak i określona jako badanie problemów ilozoicznych zawartych w konkretnych tekstach poszczególnych autorów stanowi pamięć i przypominanie dziejów ilozoii 2 . Pytanie, którego wyjaśnienie ma za cel niniejszy artykuł, dotyczy warto- ści i wyjątkowości poznania tego, co przeszłe w dziedzinie jaką jest historia i- lozoii. Jest niemal oczywiste, że odrębność strukturalna dyscyplin historycznych pociąga za sobą odrębność właściwego sposobu poznawania. Historia ilozoii, 1 Pierwszoosobowość a także indywidualność szczególnie widoczne są w sformułowaniach związanych z „przypominaniem sobie”. Trudno mówić o zbiorowym „przypominaniu sobie”, raczej ze zbiorowym pod- miotem, np. wspólnotą, wiąże się pamiętanie, choć i ono w sposób charakterystyczny akcentuje działanie świadomości indywidualnej. Zob. A.B. Stępień, Rodzaje bezpośredniego poznania, [w:] idem, Studia i szkice ilozoiczne, t. 1, TN KUL, Lublin 1999, s. 143. 2 Zob.: M. Gogacz, Charakterystyka polskiej historii ilozoii XX wieku, [w:] idem, Historia ilozoii w poszukiwaniu realizmu, red. A. Andrzejuk, M. Zembrzuski, „Opera Philosophorum Medii Aevi Textus et Studia”, t. 10, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2011, s. 81.