ÜNİVERSİTELER, BOLOGNA SÜRECİ VE BİLİM Özgür Narin 1 Ar-Ge’ye yılda 2,7 milyar dolar yatırım yapan ve sadece Japonya’da 19 üniversite ile Ar-Ge işbirliğine giren uluslararası şirketlerden Toshiba’nın Teknolojiden Sorumlu Başkanı Katsuhiko Yamashita Japonya’da 1990’larla birlikte üniversite sisteminin nasıl dönüştüğünü şöyle açıklamaktadır: Devlet üniversiteleri o kadar çok destekleniyordu ki, üniversite öğretim görevlileri hiçbir ek gelire ihtiyaç duymadan yüksek standartlarda yaşayabiliyordu. Bu da onlar için ek iş demek olan sanayi işbirlikleri ile ilgilenmelerine engel teşkil ediyordu. Ayrıca üniversitelerde alınan patentler devletin sayılıyordu bu da araştırmacıların haklarını kendilerine ait olmayacak teknolojiler için çaba harcamasını teşvik etmiyordu. … hükümetin üniversitelere verdiği teşvik azaltıldı. Bu sayede üniversiteler sanayi ile işbirliğine yaklaştırıldı. 2 Japonya kökenli uluslararası şirketin teknolojiden sorumlu başkanı, tüm dünyada yaşanan dönüşümün önemli bir örneği sayılabilecek bir dönemi, yani Japonya’daki üniversite sistemini köklü biçimde dönüştüren süreci böyle anlatmaktadır. Şirket yöneticisi, üniversitelerde bir fabrika gibi girdi-çıktı kontrolü, performans değerlendirmesi ve ücret sistemi uygulanamamasının nasıl bir engel olduğundan şikayet etmektedir. Ne tesadüftür ki, Türkiye’de üniversitelerdeki dönüşümün köşe taşı olan temel raporlar da benzer şikayetleri dile getirmektedir! TÜSİAD ile Avrupa Üniversiteler Birliği (EUA) Kurumsal Değerlendirme Programı tarafından hazırlanan "Türkiye’de Yükseköğretim: Eğilimler, Sorunlar ve Fırsatlar" raporu, üniversitelerin durumu üzerine değerlendirmeleri verirken şunları söylemektedir: “Doçent ve profesörlerin kadro garantisi bulunması, teşviklerin olmaması ile birleşince çoğu durumda rehavete neden olmaktadır.” (TÜSİAD-EUA, 2008: 112).“Üniversite personeli, kişisel çabaların ötesinde, ilave geliri ek ders ücretleri dı ş ında nasıl elde edece ğ ine ili ş kin somut bir fikre sahip görünmemektedir.” (TÜSİAD-EUA, 2008: 116). Mevcut liyakat sistemi yerine“Liyakat temelinde bir kariyer planına bağlı olarak maaş artışlarına olanak sağlayan ve yalnızca öğretimi değil, araştırma performansını, personel gelişimine katılımı ve aynı zamanda öğrenci geribildirim sonuçlarını da içeren, farklılaştırılmış bir liyakat sisteminin kurulması” (TÜSİAD-EUA, 2008: 118) önerilmektedir. Yazılama tarafından 2011 yılında basılan “Bologna Süreci Sorgulanıyor: AB’nin akademik tahakkümünün sosyalist tahlil, 1 eleştiri ve reddiyesi” (Der. Nevzat Evrim Önal) kitabında yayımlanmıştır. www.bilgicagi.com sitesinde yayınlanan röportaj. 12 Kasım 2007. 2