TMMOB COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ KONGRESİ 2009 02-06 Kasım 2009, İzmir COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNİN MEKÂNSAL İSTATİSTİK UYGULAMALARINDA KULLANIMI – ALAÇATI KENTSEL SİT ALANI TİCARİ YAPILAR ÖRNEĞİ N. Çolak 1 , A. Doğanç 2 , E. Güven 3 , K. M. Çubukçu 4 1 Şehir Plancısı,TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, İzmir, nuray.colak1@gmail.com 2 Şehir Plancısı, TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, İzmir, ayladoganc@gmail.com 3 Şehir Plancısı, Elbistan Belediyesi, Kahramanmaraş, eftal_guven@hotmail.com 4 Yrd. Doç. Dr. Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, Izmir, mert.cubukcu@deu.edu.tr ÖZET Bu çalışmanın amacı mekânsal istatistik yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen analizlerin Alaçatı Kentsel Sit alanında yer alan ticari yapılar örneğinde coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak uygulanmasıdır. Çalışmada ilk olarak mekânsal istatistik yöntemleri açıklanacak, ikinci bölümde çalışmada gerçekleştirilen analizi ile elde edilen sonuçlar açıklanacak, sonuç bölümde ise değerlendirme yapılarak yapılan uygulamanın şehir planlama alanı için sağlayacağı faydalar açıklanacaktır. Anahtar Sözcükler: Şehir ve Bölge Planlama, Mekânsal Analiz, İstatistik, mekânsal istatistik, Alaçatı ABSTRACT USING OF GEOGRAPHIC INFORMATION SYSTEMS FOR USING SPATIAL ANALYSIS METHODS: AN EXAMPLE COMMERCIAL BUILLDINGS IN ALAÇATI CITY TOWN The aim of this study is showing how can be used geographic information systems with spatial analysis methods. The area of the study is commercial buildings which are takes place in Alaçatı, İzmir. In the study, first spatial statistical methods will be explained, then analysis and results will clarified and in the final section the utilies of the study for planning process will be explain. 1 GİRİŞ DeMers’e (1997) göre Coğrafi Bilgi Sistemleri en geniş tanımı ile mekânsal verinin karar verme sürecine katkıda bulunacak bilgiye dönüştürülmesi için kullanılan araçlar demetidir. Başka bir deyişle Coğrafi Bilgi Sistemleri, belirlenmiş bir amaç doğrultusunda, grafik veya grafik olmayan, ancak mekâna referanslı verilerin, toplanması, sayısal olarak depolanması, kontrol edilmesi, transferi, işlenmesi, ilişkilendirilmesi, sorgulanması, analiz edilmesi ve görüntülenmesi işlevlerini yerine getiren; kurumsal yapı, donanım, yazılım, personel ve veriden oluşan araçların tümünün oluşturduğu sistemlerdir. Coğrafi Bilgi Sistemlerinin bu geniş potansiyeli şehir planlama alanında da fark edilmiş, mekâna yönelik sayısal analiz ve sorgulara en çok gereksinim duyulan kent yönetim süreçlerinde kullanılmaya başlanmıştır (Aydoğan, 2006). Kentsel mekâna yönelik her tür analiz verilerinin saklanmasında, yönetilmesinde ve planların hazırlanması sürecinde yapılan analizlerde Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanımı yaygınlaşmıştır. Mekânsal analizlerin yapılması şehir planlama sürecinin en önemli aşamalarından biridir. Analizlerin yapılma sürecinin başarısı, planlama sürecinin başarısını da doğrudan etkileyecektir. Bu sürecin iyi yönetilmesi, verilerin sağlıklı depolanabilmesi ve sentez aşamasında eksiksiz olarak değerlendirilmesi gerekir. Kentsel analizler, disiplinler arası bilgi ve yeteneklerin kentsel sorunları çözmek amacıyla kullanılması olarak tanımlanabilir. Kentsel süreçlerin karakteristiği çoğunlukla ya mekânsal ya da mekâna bağımlıdır. Kentsel analizlerle ilişkili pek çok mekânsal süreç, mekânsal veri analizi literatüründe tanımlanmıştır (örnekler için; Haining, 1990; Krieger,1991; Landis ve Zhang,2000) (Paez & Scott, 2004). Mekânsal istatistik literatürü incelendiğinde, bu alandaki gelişimin kentsel modelleme pratiğini ve potansiyelini ve de kentsel süreçlerin anlaşılmasını geliştireceği görülür. Coğrafi bilgi sistemleri ile verinin yönetimi ve görüntülenmesinde sağlanan avantajlarının yanında mekânsal analizlerinde yapılabilmesi kentsel araştırmacılar için yeni olanaklar yaratmıştır (Paez & Scott, 2004). Bu olanaklardan biri mekânsal istatistiklerin Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak gerçekleştirilebilmesidir. 2 MEKÂNSAL İSTATISTIK YÖNTEMLERI KULLANILARAK GERÇEKLEŞTIRILEN ANALIZLER Mekânsal istatistik yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen analizlerde, analiz sonuçları objelerin ya da olayların yerlerine bağımlıdır. Mekânsal veri analizi iki temel metot ile gerçekleştirilebilir. Bunlardan ilki obje temelli nokta deseni analizini içerir ve mekânsal dağılımı belirlemeyi amaçlar. Metotla mekânsal veri nokta olarak oluşturulur ve noktanın devamlılığı